Bhima Koregaon case: ભીમા કોરેગાંવ-એલ્ગાર પરિષદ કેસમાં ગુરુવારે બોમ્બે હાઈકોર્ટે દિલ્હી યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર હની બાબુ(Prof. Honey Babu)ને જામીન(gets bail) આપ્યા. તેઓ માઓવાદી સંબંધોના આરોપમાં UAPA હેઠળ પાંચ વર્ષથી વધુ સમયથી જેલમાં હતા. જુલાઈ 2020 માં તેમની ધરપકડ થયા પછી તેઓ પાંચ વર્ષ કરતા વધુ સમય જેલમાં હતા.
ભીમા કોરેગાંવ હિંસા કેસમાં માઓવાદીઓ સાથે કથિત સંબંધો અને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પર હુમલો કરવાનું કાવતરું ઘડવા બદલ રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સી (NIA) દ્વારા પ્રો. હની બાબુની ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ નિવારણ અધિનિયમ (UAPA) હેઠળ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ DU ના અન્ય પ્રોફેસર, G N સાઈબાબા અને ફાધર સ્ટેન સ્વામી સહિત ઘણા અન્ય લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
પ્રો. હની બાબુ પર જી.એન. સાઈબાબાના સમર્થનમાં રચાયેલી સમિતિનો ભાગ હોવાનો પણ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો, જેમને માઓવાદી સંબંધો માટે આજીવન કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી. જોકે, બોમ્બે હાઈકોર્ટે 14 ઓક્ટોબર, 2022 ના રોજ સાઈબાબાને નિર્દોષ જાહેર કર્યા હતા અને બે વર્ષ પછી તેમનું બીમારીથી મૃત્યુ થયું હતું, જે તેમની કેદ અને યોગ્ય તબીબી સારવારના અભાવે હતી. આદિવાસી અધિકાર કાર્યકર્તા ફાધર સ્ટેન સ્વામીનું પણ સમયસર અને યોગ્ય તબીબી સારવારના અભાવે જેલમાં મૃત્યુ થયું હતું.
આ પણ વાંચો: સુરેન્દ્રનગરના ઝોબાળામાં યુવતીની છરીના 36 ઘા ઝીંકી હત્યા
કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને કાનૂની પ્રક્રિયા
હની બાબુની ધરપકડ બાદ, મહારાષ્ટ્રની એક ટ્રાયલ કોર્ટે ફેબ્રુઆરી 2022 માં તેમની અને અન્ય ત્રણ લોકોની જામીન અરજી ફગાવી દીધી હતી. સપ્ટેમ્બર 2022 માં, બોમ્બે હાઈકોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટના નિર્ણયને સમર્થન આપ્યું હતું. ત્યારબાદ પ્રો. હની બાબુએ સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો, જેણે જાન્યુઆરી 2023 માં NIA પાસેથી જવાબ માંગ્યો. મે 2024 માં, હની બાબુએ તેમની ખાસ રજા અરજી પાછી ખેંચી લીધી અને સંજોગોમાં ફેરફારનો ઉલ્લેખ કરીને હાઈકોર્ટમાં જામીન માટે અરજી કરવાની ઓફર કરી. આ કેસમાં અન્ય 8 આરોપીઓને સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટમાંથી જામીન મળી ચૂક્યા છે.
જુલાઈ 2024માં, સુપ્રીમ કોર્ટે પ્રો. હની બાબુને ટ્રાયલ કોર્ટ અથવા હાઈકોર્ટમાં જામીન અરજી દાખલ કરવાનો અધિકાર આપ્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી. ખાસ અદાલતમાં સુનાવણીમાં વિલંબને કારણે, પ્રો. હની બાબુ લાંબા સમયથી ટ્રાયલ વિના જેલમાં હતા.
જામીનની શરતો
જસ્ટિસ એ.એસ. ગડકરી અને રણજીત સિંહ રાજા ભોંસલેની ડિવિઝન બેન્ચે જામીન અરજી મંજૂર કરી અને હની બાબુને એક લાખ રૂપિયાના જામીન બોન્ડ અને જામીન પર મુક્ત કરવાનો આદેશ આપ્યો. વિગતવાર આદેશ હજુ જારી કરવાનો બાકી છે. સુનાવણી દરમિયાન, પ્રો. હની બાબુના વકીલ યુગ મોહિત ચૌધરીએ જામીન માંગ્યા, જેમાં ટ્રાયલમાં બિનજરૂરી વિલંબનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો. તેમણે દલીલ કરી કે બાબુ પાંચ વર્ષથી વધુ સમયથી જેલમાં છે અને ટ્રાયલ કોર્ટની કાર્યવાહીમાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે. બીજી તરફ, એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ અનિલ સિંહે દલીલ કરી હતી કે આરોપીએ રોના વિલ્સન અને સુધીર ધાવલે જેવા અન્ય લોકોની જેમ જેલમાં પૂરતો સમય વિતાવ્યો નથી, અને તેથી, ફક્ત તેની લાંબી કેદના આધારે જામીન આપી શકાય નહીં.
આ પણ વાંચો: રાજકોટના ખેતલાબાપા મંદિરના મહંત 52 સાપ સાથે ઝડપાયા
ભીમા કોરેગાંવ કેસ શું છે?
ભીમા કોરેગાંવ કેસ(Bhima Koregaon case)ની શરૂઆત 1 જાન્યુઆરી, 2018 ના રોજ પુણે નજીક ભીમા કોરેગાંવ ગામમાં હિંસાથી થઈ હતી. તે દિવસે, 1818 ના યુદ્ધની 200મી વર્ષગાંઠ પર, હજારો દલિતો વિજય સ્તંભ પર શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે ભેગા થયા હતા, પરંતુ હિન્દુત્વવાદી સંગઠનો સાથે સંકળાયેલા લોકોએ તેમના પર હુમલો કર્યો હતો. એ દરમિયાન પથ્થરમારો કરવામાં આવ્યો હતો, વાહનો સળગાવવામાં આવ્યા હતા અને એક યુવાન, રાહુલ ફટાંગલેનું મોત નીપજ્યું હતું. તેના એક દિવસ પહેલા, 31 ડિસેમ્બર, 2017 ના રોજ, પુણેના શનિવારવાડામાં ‘એલ્ગાર પરિષદ’ નામનો એક કાર્યક્રમ યોજાયો હતો, જ્યાં દલિત-બહુજન બુદ્ધિજીવીઓએ મનુસ્મૃતિ અને બ્રાહ્મણવાદ વિરુદ્ધ ઉગ્ર ભાષણો આપ્યા હતા. પોલીસનો દાવો છે કે આ ઘટનાથી બીજા દિવસે હિંસા ભડકી હતી.
16 બૌદ્ધિકો, પ્રોફેસરોની ધરપકડ કરાઈ હતી
શરૂઆતમાં, પોલીસે હિન્દુત્વ નેતાઓ સંભાજી ભીડે અને મિલિંદ એકબોટે સામે FIR નોંધી હતી, પરંતુ તપાસ અચાનક બદલાઈ ગઈ હતી. પુણે પોલીસ અને પછી NIA એ દાવો કર્યો હતો કે એલ્ગાર પરિષદને માઓવાદીઓ દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવતું હતું અને તેનો હેતુ દેશમાં અશાંતિ ફેલાવવાનો અને વડા પ્રધાનની હત્યાનું કાવતરું ઘડવાનો હતો.
આ પણ વાંચો: મહિષાસુર કોણ હતા, શા માટે તેમની હત્યા કરવામાં આવી હતી?
તેના આધારે, જૂન 2018 થી 2020 દરમિયાન દેશભરમાં દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા, જેમાં 16 બૌદ્ધિકો, લેખકો, વકીલો, કવિઓ અને પ્રોફેસરો ધરપકડ કરવામાં આવ્યા હતા. આ વ્યક્તિઓમાં દિલ્હી યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર હની બાબુ, કવિ વરવરા રાવ, વકીલ સુધા ભારદ્વાજ અને આદિવાસી કાર્યકર ફાધર સ્ટેન સ્વામીનો સમાવેશ થાય છે. બધા પર UAPA હેઠળ રાજદ્રોહ અને માઓવાદી સંબંધોનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
આરોપીઓને વર્ષો સુધી ટ્રાયલ વિના જેલમાં ધકેલી દેવાયા
મોટાભાગના આરોપીઓ વર્ષો સુધી ટ્રાયલ વિના જેલમાં રહ્યા. ફાધર સ્ટેન સ્વામીનું 2021 માં જેલમાં અવસાન થયું. ઘણી આંતરરાષ્ટ્રીય ફોરેન્સિક તપાસમાં બહાર આવ્યું હતું કે કેટલાક આરોપીઓના કમ્પ્યુટરમાં હેકિંગ દ્વારા ખોટા પુરાવા રોપવામાં આવ્યા હતા. આવું થયું હોવા છતાં, ટ્રાયલ ખૂબ જ વિલંબિત થયા હતા. 2022 થી 2025 ની વચ્ચે, સુપ્રીમ કોર્ટ અને બોમ્બે હાઈકોર્ટે લાંબી સજાઓ અને નબળા પુરાવાઓને ટાંકીને 13 વ્યક્તિઓને જામીન આપ્યા, જેમાં આનંદ તેલતુંબડે, સુધા ભારદ્વાજ, વરવરા રાવ, ગૌતમ નવલખા અને હની બાબુનો સમાવેશ થાય છે. હવે ફક્ત ત્રણ આરોપીઓ જેલમાં છે.
ભીમા કોરેગાંવ કેસ UAPA ના દુરુપયોગનું ઉદાહરણ
ભીમા કોરેગાંવ કેસ હવે ફક્ત એક ફોજદારી કેસ નથી રહ્યો. તે દલિતોના આત્મસન્માન, અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, UAPA ના દુરુપયોગ અને રાજ્ય દ્વારા વિરોધી વિચારધારાઓના દમનનું પ્રતીક બની ગયું છે. જ્યારે દલિત સમાજ 2018 માં તેની ઐતિહાસિક જીતની ઉજવણી કરી રહ્યો છે, ત્યારે સરકાર અને તપાસ એજન્સીઓએ તેને માઓવાદી કાવતરું ગણાવ્યું છે. સાત વર્ષ પછી, ટ્રાયલ હજુ શરૂ થઈ નથી, અને મોટાભાગના આરોપીઓ જામીન પર બહાર છે, જે સમગ્ર કેસની વિશ્વસનીયતા પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.
આ પણ વાંચો: ભીમા કોરેગાંવ કેસમાં શોમા સેનને છ વર્ષ બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે જામીન આપ્યા
*ઉગ્રવાદી ભાષણો, નાલેશીભર્યા સંવાદો સંસદમાં અને સંસદ બહાર થતા હોય છે, ત્યારે સત્તાધારી પક્ષનું પોલીસ પ્રશાસન શા માટે
ધરપકડને લઈને ડબલ સ્ટાન્ડર્ડનો સમુચિત ઉપયોગ કરે છે? ધર્મનાં નામે દલિતબહુજન સમાજનાં લોકો સાથે ધાર્મિક અતિક્રમણ કરવામાં આવે છે તથા બળજબરીપૂર્વક શ્રીરામ બોલાવે છે! ભારત ધર્મનિરપેક્ષ દેશ છે અને તેનું મનોવૈજ્ઞાનિક આમુખ પણ સેક્યુલર છે!
જયભીમ જય સંવિધાન જય ભારત જય લોકતંત્ર!