Indian Constitution: હાલમાં જ 26મી નવેમ્બરના રોજ ભારતમાં બંધારણ દિવસની દબદબાભેર ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. 26 નવેમ્બરની તારીખ ભારતીય ઇતિહાસમાં બંધારણ દિવસ તરીકે નોંધાયેલી છે. 1949 માં આ દિવસે, ડૉ. બી.આર. આંબેડકરની અધ્યક્ષતામાં બંધારણ સભાએ વિશ્વનું સૌથી લાંબુ લેખિત બંધારણ અપનાવ્યું હતું. બંધારણ ફક્ત દેશની શાસન વ્યવસ્થાનો આધાર જ નથી બનાવતું પરંતુ તેના નાગરિકોને અધિકારો, સ્વતંત્રતા અને સુરક્ષા પણ પ્રદાન કરે છે.
પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે: શું દેશના દરેક નાગરિકને બંધારણના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો ખબર છે, જે તેમના રોજિંદા જીવનને અસર કરે છે? અહીં અમે તમને બંધારણની 10 મહત્વની કલમો વિશે જણાવી રહ્યા છીએ જે દરેક ભારતીયએ જાણવી જરૂરી છે.
કલમ 14 — સમાનતાનો અધિકાર
ભારતનો દરેક નાગરિક કાયદા સામે સમાન છે. ધર્મ, જાતિ, લિંગ, ભાષા અથવા જન્મ સ્થળના આધારે તેમની સાથે ભેદભાવ કરી શકાતો નથી.
કલમ 15 – ભેદભાવ પર પ્રતિબંધ
રાજ્ય ધર્મ, જાતિ, લિંગ અથવા જન્મ સ્થળના આધારે કોઈપણ નાગરિક સાથે ભેદભાવ કરી શકતું નથી. બંધારણના કલમ 15 માં જ SC/ST/OBC અને મહિલાઓ માટે ખાસ જોગવાઈઓ સામેલ છે.
આ પણ વાંચો: બંધારણના આમુખ વિશે ડૉ.આંબેડકર-નહેરુ શું માનતા હતા?
કલમ 17 – અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી
જાતિ કે ધર્મના આધારે કોઈપણ વ્યક્તિ સાથે ભેદભાવ કરવો એ ગુનો છે. જે કોઈ આવી અસ્પૃશ્યતાને પ્રોત્સાહન આપે છે અથવા તેનું પાલન કરે છે તે કાયદા દ્વારા સજાપાત્ર છે. આ કલમને દલિત અને આદિવાસી સમાજના અધિકારોનો આધાર પણ માનવામાં આવે છે.
કલમ 19 – 6 મૂળભૂત સ્વતંત્રતાઓ
આ કલમ દરેક નાગરિકને અભિવ્યક્તિ, આંદોલન, સંગઠન, વ્યવસાય પસંદ કરવાની અને મૂળ સ્થળ બદલીને દેશના કોઈપણ ખૂણે સ્થાયી થવાની સ્વતંત્રતા આપે છે.
કલમ 21 – જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર
“જીવનનો અધિકાર” એ ફક્ત જીવતા રહેવાનો અધિકાર નથી, પરંતુ સ્વમાનભેર જીવવાનો અધિકાર છે. તેને ભારતીય બંધારણની સૌથી મજબૂત કલમ માનવામાં આવે છે.
કલમ 21A – શિક્ષણનો અધિકાર
બંધારણનો આ લેખ 6 થી 14 વર્ષની વયના દરેક બાળકને મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણનો અધિકાર આપે છે.
કલમ 23 – માનવ તસ્કરી અને બળજબરીથી મજૂરી પર પ્રતિબંધ
બંધારણ મજૂરી, કરારબદ્ધ મજૂરી અને માનવ તસ્કરી ગુનાઓ છે. SC/ST સમાજ વર્ષોથી બંધુઆ મજૂરીનો ભોગ બન્યા છે. આ કલમ SC/ST સમાજ માટે એક મહત્વપૂર્ણ રક્ષણ સાબિત થઈ છે.
કલમ 32 – બંધારણીય ઉપાયોનો અધિકાર
બંધારણના ઘડવૈયા ડૉ.આંબેડકરે આ કલમને “બંધારણનું હૃદય અને આત્મા” ગણાવી હતી. જો તમારા અધિકારોનો ભંગ થાય છે, તો તમે આ લેખમાં આપવામાં આવેલા અધિકારો દ્વારા સીધા સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કરી શકો છો.
આ પણ વાંચો: ડૉ. આંબેડકરને જ ભારતીય બંધારણના ઘડવૈયા કેમ કહેવામાં આવે છે?
કલમ 46 – નબળા વર્ગોની શિક્ષણ અને આર્થિક સુરક્ષા
રાજ્ય SC/ST/OBC સમાજના હિતોનું રક્ષણ કરવા અને તેમના માટે વિશેષ નીતિઓ ઘડવા માટે બંધાયેલું છે.
કલમ 51A – નાગરિકોની મૂળભૂત ફરજો
જ્યારે બંધારણ ભારતના દરેક નાગરિકને વિશેષ વિશેષાધિકારો પ્રદાન કરે છે, ત્યારે તે તેમની પાસેથી કેટલીક બાબતોની અપેક્ષા પણ રાખે છે. જેમ કે બંધારણનું પાલન, મહિલાઓ માટે આદર, વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણી, પર્યાવરણનું રક્ષણ, રાષ્ટ્રીય એકતા, વગેરે.
આ પણ વાંચો: ભારતનું બંધારણ કેવી રીતે તૈયાર થયું?
