ડૉ.આંબેડકરે મનુવાદી હિંદુ ધર્મથી હતાશ થઈને બૌદ્ધ ધર્મ અપનાવ્યો હતો. બાબા સાહેબે બૌદ્ધ ધર્મ અપનાવતા પહેલા ઘણા દેશોનો પ્રવાસ કર્યો હતો અને બૌદ્ધ ધર્મ પર એક પુસ્તક “બુદ્ધ અને તેમનો ધમ્મ” પણ લખ્યું હતું. આ પુસ્તકમાં બાબા સાહેબના બૌદ્ધ ધર્મ પરના વ્યાપક સંશોધનનો ખુલાસો થયો છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ભારતમાં જ્યારે તેનું મૂલ્ય ધીમે ધીમે ઘટી રહ્યું હતું ત્યારે બાબા સાહેબે બૌદ્ધ ધર્મ કેમ પસંદ કર્યો, અને ભારતમાં અન્ય ઘણા મુખ્ય ધર્મોની હાજરી હોવા છતાં તેમણે બૌદ્ધ ધર્મ કેમ પસંદ કર્યો? શીખ ધર્મ અને ખ્રિસ્તી ધર્મ પણ જાતિ ભેદભાવની વિરુદ્ધ છે, તો તેમણે તે ધર્મો કેમ પસંદ ન કર્યા? ચાલો, બાબા સાહેબે ધર્માંતરણ પહેલાં અભ્યાસ કરેલા વિવિધ ધર્મો અને તેમણે તે ધર્મો કરતાં બૌદ્ધ ધર્મ કેમ પસંદ કર્યો તે જાણીએ.
બાબા સાહેબે કયા ધર્મોનો અભ્યાસ કર્યો હતો?
બાબા સાહેબ આંબેડકર માનતા હતા કે હિન્દુ ધર્મ ક્યારેય જાતિવાદથી ઉપર નહીં ઊઠે, અને આ જ કારણ છે કે હિન્દુ ધર્મમાંથી જાતિ ભેદભાવ અને અસ્પૃશ્યતા ક્યારેય નાબૂદ થશે નહીં. બ્રાહ્મણવાદી વિચારસરણી અને તાકાતોને કારણે, દલિતો, શુદ્રો અને પછાત વર્ગો હંમેશા પીડાતા રહ્યા. જોકે તેમણે દલિતોને સમાનતા અને આદર અપાવવા માટે લડત લડવાની ચાલુ રાખી હતી. તેમણે મહાર સત્યાગ્રહ શરૂ કર્યો, પરંતુ ઉચ્ચ જાતિઓએ દલિતોનું લોહી વહાવ્યું હતું.
આ પણ વાંચો: બંધારણીય હોદ્દા પર ન હોવા છતા કથાકારને ‘ગાર્ડ ઓફ ઓનર’ અપાયું
પરિણામે, દલિતો માટે આદર મેળવવાનો બાબા સાહેબનો છેલ્લો પ્રયાસ નિરર્થક સાબિત થયો, અને તેમણે કોઈપણ કિંમતે પોતાને હિન્દુ ધર્મથી અલગ કરવાનું નક્કી કર્યું. ત્યાંથી દરેક ધર્મ શીખવા અને સમજવા માટે બાબા સાહેબની યાત્રા શરૂ થઈ.
ખ્રિસ્તી ધર્મ પર બાબા સાહેબના વિચારો
બાબા સાહેબ અમેરિકા અને બ્રિટન જેવા દેશોમાં રહેતા હતા, જ્યાં તેમણે જોયું કે ખ્રિસ્તી ધર્મ જાતિ ભેદભાવથી મુક્ત છે અને કોઈ તમારી જાતિના આધારે તમારી સાથે ન્યાય કરતું નથી. તેથી, બાબા સાહેબે ખ્રિસ્તી ધર્મ વિશે જાણવા માટે એક પાદરી સાથે મિત્રતા કરી. તેઓ નિયમિતપણે ચર્ચમાં જતા હતા અને ખ્રિસ્તી ધર્મ અપનાવવા માંગતા હતા. જો કે, તેમને ધીમે ધીમે સમજાયું કે ખ્રિસ્તી ધર્મ અપનાવનારાઓને નાણાકીય સહાય મળતી હતી, પરંતુ ખ્રિસ્તી બન્યા પછી પણ, ખ્રિસ્તી મિશનરીઓએ સમાજમાં તેમને થતા ભેદભાવ સામે કોઈ પગલાં લીધા નહીં, ન તો તેઓ તેમના માટે ઉભા થયા. બાબા સાહેબ સમજી ગયા હતા કે ખ્રિસ્તી બન્યા પછી પણ તેઓ આ ભેદભાવને દૂર કરી શકશે નહીં.
બાબાસાહેબનું શીખ ધર્મ પર સંશોધન
ખ્રિસ્તી ધર્મથી વિમુખ થયા બાદ બાબા સાહેબનું ધ્યાન ભારતના બીજા મુખ્ય ધર્મ, શીખ ધર્મ તરફ ગયું. બાબા સાહેબે શીખ ધર્મ પર પણ સંશોધન શરૂ કર્યું. બાબા સાહેબને ખબર પડી કે શીખ ગુરુઓએ જાતિ ભેદભાવને દૂર કર્યો છે અને એક સમાનતાવાદી સમાજ સ્થાપિત કર્યો છે, જે તેમને અન્ય કોઈ ધર્મમાં જોવા મળ્યો નથી. જો કે, તેમને એ પણ સમજાયું કે દલિતો અને પછાત લોકો જે શીખ ધર્મમાં રૂપાંતરિત થયા હતા તેઓ ખરેખર જાતિ ભેદભાવથી મુક્ત નથી અને બાકીના શીખ સમાજ દ્વારા સ્વીકારવામાં આવ્યા નથી. તેમને સમજાયું કે શીખ બન્યા પછી પણ, તેઓ દલિત રહેશે, કારણ કે શીખ ધર્મ વિવિધ સમાજોમાં વહેંચાયેલો છે, અને શીખ ધર્મમાં જાતિ ભેદભાવ ખૂબ પ્રચલિત છે. તેમણે શીખ ધર્મમાં રૂપાંતર કરવાનો વિચાર છોડી દીધો.
આ પણ વાંચો: આ ‘રાષ્ટ્રીય પ્રેરણા સ્થળ’ છે કે ‘બ્રાહ્મણ પ્રેરણા સ્થળ’?
બાબા સાહેબના ઇસ્લામ પરના વિચારો
બાબા સાહેબે ઇસ્લામનો પણ અભ્યાસ કર્યો. તેમણે એક ભગવાનમાં તેની માન્યતા અને તેના ભેદભાવ રહિત અભિગમની પ્રશંસા કરી. જોકે, તેમણે જોયું કે ઇસ્લામનું દર્શન એક જ ક્ષેત્ર સુધી મર્યાદિત હતું, જે સામાજિક ઉત્થાન અને વિકાસને નકારતું હતું. બાબા સાહેબ ઇસ્લામને એક બંધ અને કેદ ધાર્મિક વ્યવસ્થા માનતા હતા જે અમુક અંશે સ્વતંત્રતા છીનવી લે છે.
શા માટે ડો.આંબેડકરે બૌદ્ધ ધર્મ અંગિકાર કર્યો?
આ પછી, બાબા સાહેબે પારસી ધર્મનો પણ અભ્યાસ કર્યો. પરંતુ આ બધા વચ્ચે, તેમણે જોયું કે બૌદ્ધ ધર્મ એકમાત્ર એવો ધર્મ હતો જે તેમના સિદ્ધાંતો પર એક નવો દ્રષ્ટિકોણ પ્રદાન કરે છે અને નૈતિક સિદ્ધાંતોનું પાલન કરે છે, તર્કને સશક્ત બનાવે છે અને દરેક સાથે સમાન વર્તન કરે છે. આ જ કારણ છે કે તેમણે બૌદ્ધ ધર્મ પસંદ કર્યો.
બાબા સાહેબનો બૌદ્ધ ધર્મ પસંદ કરવાનો નિર્ણય ઉતાવળમાં લેવાયેલો નિર્ણય નહોતો; તે એક શાંતિથી વિચારીને લેવાયેલું પગલું હતું, દલિતોને સમાનતા અને ગૌરવ સાથે જીવવાનો અધિકાર આપવા માટે લેવામાં આવેલ પગલું હતું.
આ પણ વાંચો: બે બૌદ્ધ દેશો એક શિવ મંદિર માટે કેમ લોહી વહેવડાવી રહ્યાં છે?
*બૌદ્ધ ધમ્મ જાતિભેદ અને અસ્પૃશ્યતા મુક્ત માનવતાવાદી અને “માનવ માનવ એક સમાન” ના સિધ્ધાંત મુજબ માન-સન્માન, સ્વતંત્રતા અને સ્વાભિમાની જીવન આપનાર વિશ્વનો એક મહાન ધમ્મ છે(ધર્મ). પરમ પૂજ્ય બાબાસાહેબ ડો.ભીમરાવ આંબેડકર જીની વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠાને, પ્રજ્ઞાસૂર્યને અને અમૂલ્ય વિદ્વત્તાને કોઈ બદલી શકે એમ નથી.!
“બુદ્ધ ધમ્મ કી ક્યા પહેચાન! માનવ માનવ એક સમાન”!