દિલ્હીમાં ગઈકાલે એક એવો રિપોર્ટ સામે આવ્યો છે, જેણે દેશમાં બંધુઆ મજૂરી સાથે જોડાયેલા જાતિવાદની પોલ ખોલી નાખી છે. નેશનલ કેમ્પેઈન કમિટી ફોર ઈરેડિકેશન ઓફ બોન્ડેડ લેબર(NCCEBL) એ પોતાના નવા રિપોર્ટમાં ખુલાસો કર્યો છે કે, દેશમાં આજે પણ બંધુઆ મજૂરીના નામે દલિત, આદિવાસી અને ઓબીસી સમાજના લોકોને ગુલામ બનાવી રાખવામાં આવ્યા છે. પ્રેસ ક્લબમાં જાહેર કરાયેલા અહેવાલ મુજબ, બંધુઆ મજૂરી કરતા 100 ટકા લોકો દલિત, આદિવાસી અને ઓબીસી સમાજના છે. આ રિપોર્ટ 950 જેટલા મુક્ત કરાયેલા મજૂરો પર આધારિત છે.
દલિત, આદિવાસી, ઓબીસીનું સૌથી વધુ શોષણ
આ રિપોર્ટ દેશમાં મજૂરી ક્ષેત્રે પ્રવર્તમાન જાતિવાદની વાસ્તવિકતાને છતી કરે છે. સર્વેમાં સામેલ તમામ 950 મજૂરો દલિત (SC), આદિવાસી (ST) અને ઓબીસી (OBC) વર્ષના હતા. જનરલ કેટેગરીમાંથી એકપણ વ્યક્તિ નહોતો. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે આ સમસ્યા માત્ર ગરીબીની નથી, પરંતુ જાતિ ભેદભાવની છે. મહારાષ્ટ્રના શેરડી ઉગાડતા પટ્ટામાં પરિસ્થિતિ સૌથી ખરાબ છે. અહીં કોન્ટ્રાક્ટરો મહિલાઓનું ગર્ભાશય એટલા માટે કાઢી નખાવે છે, જેથી પીરિયડ્સના કારણે કામ ન રોકાય. બોમ્બે હાઈકોર્ટે પણ આ અમાનવીય પ્રથા અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
આ પણ વાંચો: ભારતમાં 4 નવા શ્રમ કાયદા લાગુ, જાણો તેનાથી શું શું બદલાયું
બાળકોનું બાળપણ અને શિક્ષણ દાવ પર
મજૂરીના ચક્રમાં બાળકોનું ભવિષ્ય બરબાદ થઈ રહ્યું છે. રિપોર્ટમાં સામેલ 56 ટકા બાળકો ક્યારેય શાળાએ ગયા નથી. ગરીબી અને દેવાના કારણે તેઓ તેમના માતાપિતા સાથે મજૂરી કરવા મજબૂર છે. સરકારે તેમને શાળાએ મોકલવા માટે કોઈ નોંધપાત્ર સહાય પૂરી પાડી નથી. બચાવવામાં આવેલા બાળકોમાંથી 36 ટકાને ફરીથી મજૂરીમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા હતા. ભારત માટે ચિંતાનો વિષય છે કે બાળ સુરક્ષાના તમામ દાવાઓ અહીં બિનઅસરકારક સાબિત થઈ રહ્યા છે.
માલિકો મજૂરોના પૈસા પણ હડપ કરી લે છે
સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે મજૂરો તેમના દેવા ચૂકવવા માટે બંધાયેલા મજૂર બને છે. જો કે, આ અહેવાલ કંઈક અલગ જ સૂચવે છે. સર્વેમાં બહાર આવ્યું છે કે 55 ટકા મજૂરો તેમના માલિકોના દેવાદાર નહોતા. તેમ છતાં તેમને બંધક બનાવીને કામ કરવાની ફરજ પાડવામાં આવી હતી. માલિકોએ મજૂરોના વેતનમાંથી સરેરાશ ₹32,514 રોકી રાખ્યા હતા, જે તેમના દેવાના છ ગણા હતા. આનો અર્થ એ છે કે કામદારો દેવામાં ડૂબેલા નથી, પરંતુ માલિકો પોતે કામદારોના પૈસા દબાવીને બેઠા છે.
આ પણ વાંચો: ચેતી જજો, ચૂંટણી પંચ લોકશાહીને ખતમ કરી રહ્યું છે!’
પોલીસ અને કાયદાની નિષ્ફળતા
તંત્રની લાચારી એવી છે કે બચાવાયેલા 80 ટકા કામદારો માટે FIR પણ દાખલ કરવામાં આવી નથી. પોલીસ કાર્યવાહીના અભાવે કામદારોને રિલીઝ સર્ટિફિકેટ પણ નથી મળતા અને સરકારી યોજનાઓથી વંચિત રાખવામાં આવે છે. સુપ્રીમ કોર્ટના વરિષ્ઠ વકીલો કહે છે કે FIR વિના, કાયદો ફક્ત કાગળના ટુકડા બની જાય છે. 2016 થી, ફક્ત 3.6 ટકા આરોપીઓને સજા થઈ છે.
પુનર્વસનના નામે માત્ર ઔપચારિકતા
કેન્દ્ર સરકારની પુનર્વસન યોજના હેઠળ બચાવેલા કામદારોને તાત્કાલિક ₹30,000 મળવા જોઈએ. જો કે, વાસ્તવિકતા એ છે કે 63 ટકા કામદારોને આ સહાય મળી નથી. મહિલાઓ અને બાળકોની સ્થિતિ વધુ ખરાબ છે. પાત્ર હોવા છતાં, 53 ટકા બાળકોને વળતર મળ્યું નથી. મનરેગા અને આયુષ્માન ભારત જેવી યોજનાઓના લાભો પણ આ ગરીબ મજૂરો સુધી પહોંચી રહ્યા નથી. આ અહેવાલ ઇન્ડિયા ન્યૂઝની હેડલાઇન્સની બહાર, જમીની વાસ્તવિકતાનું ભયાનક ચિત્ર રજૂ કરે છે.
આ પણ વાંચો: મોદી સરકારની લેબર પોલિસી મનુસ્મૃતિના નિયમો પ્રમાણે બનાવાઈ છે?
I am reading all the articles. I wonderfully enjoying the highly knowledgeable platform.