RSS ની સ્થાપનાની 100મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે પીએમ નરેન્દ્ર મોદીએ, જેઓ પોતે ભૂતપૂર્વ RSS પ્રચારક રહ્યાં છે, તેમણે આરએસએસની ભરપૂર પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ‘સંઘે દેશની સ્વતંત્રતા માટે અનેક મોટા બલિદાનો આપ્યા છે અને ચિમુર જેવા ઘણા સ્થળોએ બ્રિટિશ શાસનનો પણ વિરોધ કર્યો છે. તેમના મતે, સંઘે રાષ્ટ્રનિર્માણમાં જબરદસ્ત યોગદાન આપ્યું છે.’
પણ સત્ય શું છે? સ્વતંત્રતા સંગ્રામ એક સંયુક્ત ભારતીય રાષ્ટ્રવાદની તરફેણમાં હતો, જેનું મુખ્ય તત્વ સર્વસમાવેશિતા હતું. મુસ્લિમ સાંપ્રદાયિક તત્વો મુસ્લિમ રાષ્ટ્ર માટે લડ્યા હતા, જ્યારે હિન્દુ સાંપ્રદાયિક તત્વો (RSS, હિન્દુ મહાસભા) હિન્દુ રાષ્ટ્ર માટે લડ્યા હતા. સાવરકર ભલે RSSમાં ન હતા, પણ એક રીતે તેઓ હિન્દુત્વ અને હિન્દુ રાષ્ટ્ર નિર્માણના અગ્રણી વિચારક અને સંરક્ષક હતા. તેઓ મોટાભાગે RSSના માર્ગદર્શક હતા. માફી માંગ્યા પછી અને પહેલા આંદામાન અને પછી રત્નાગિરિ જેલમાંથી મુક્ત થયા પછી, સાવરકરે ક્યારેય સ્વતંત્રતા ચળવળને ટેકો આપ્યો નહોતો અને દર મહિને 60 રૂપિયા (આજે આશરે 4 લાખ રૂપિયા) નું નોંધપાત્ર પેન્શન મેળવ્યું હતું. તેમણે બ્રિટિશ સેનામાં ભારતીયોની ભરતી કરવામાં બ્રિટિશ લોકોને પણ મદદ કરી હતી.
આ પણ વાંચો: દસાડાના ધારાસભ્યના સાગરિતોએ બૌદ્ધધર્મીનું અપહરણ કરી માર માર્યો?
જોકે, હેડગેવાર, જેઓ પાછળથી RSSના પ્રથમ સરસંઘચાલક બન્યા, તેમણે ખિલાફત ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો અને એક વર્ષ જેલમાં વિતાવ્યું હતું. આ ચળવળમાં અને પછી કેરળમાં માપોલિયા બળવામાં મુસ્લિમો સાથે ભાગ લીધા બાદ તેમનામાં હિન્દુ રાષ્ટ્રવાદી ભાવના જાગૃત થઈ અને તેમણે કોંગ્રેસ છોડી દીધી. પાછળથી તેઓ અન્ય ચિતપાવન બ્રાહ્મણો સાથે RSSના સ્થાપકોમાંના એક બન્યા. RSS ની સ્થાપનાનું એક કારણ એ હતું કે તેના સ્થાપકો બ્રાહ્મણ જમીનદારો વિરુદ્ધ બિન-બ્રાહ્મણોના એ આંદોલનથી ચિંતિત હતા, જે દલિતોના સશક્તિકરણના સશક્તિકરણનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા હતા. બીજું કારણ ગાંધીજીના સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં મુસ્લિમો સહિત સમાજના તમામ વર્ગોને એક કરવાનો પ્રયાસ હતો. ત્રીજું કારણ મુસોલિની અને હિટલરમાંથી તેમની પ્રેરણા હતી.
26 જાન્યુઆરી, 1930 ના રોજ નેહરુએ ત્રિરંગો ફરકાવવાનું આહ્વાન કર્યું ત્યારે RSS નો રાષ્ટ્રવાદ “અલગ” હતો. હેડગેવારે પણ ધ્વજ ફરકાવવાનું આહ્વાન કર્યું હતું, પરંતુ તે ભગવો ધ્વજ હતો. તાજેતરમાં, RSS ની સ્થાપનાની શતાબ્દી નિમિત્તે જારી કરાયેલા સ્મારક સિક્કામાં ભારત માતાને ત્રિરંગો નહીં, પણ ભગવો ધ્વજ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. બંધારણમાં ત્રિરંગાને માન્યતા આપવામાં આવી હતી, અને સરકારે તેને ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૭ ના રોજ ફરકાવવાની યોજના બનાવી હતી.
આરએસએસ પર વ્યાપક અભ્યાસ અને સંશોધન કરનારા પ્રખ્યાત વિદ્વાન શમસુલ ઇસ્લામ લખે છે કે, “આરએસએસના અંગ્રેજી ભાષાના મુખપત્ર, ઓર્ગેનાઇઝરે ૧૪ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૭ ના અંકમાં રાષ્ટ્રધ્વજ વિરુદ્ધ લખ્યું હતું કે, ‘હિન્દુઓ તેને ક્યારેય સ્વીકારશે નહીં અને તેને ક્યારેય પોતાનો માનશે નહીં. ત્રણનો અંક પોતે જ અશુભ છે અને ત્રિરંગો ધ્વજ દેશ પર ખૂબ જ નકારાત્મક અસર કરશે અને તેના માટે હાનિકારક રહેશે.”
આ પણ વાંચો: ‘RSS કાર્યકરો નાનપણથી મારો રેપ કરતા હતા, તેમનો વિશ્વાસ ન કરો!’
હેડગેવાર મીઠાના સત્યાગ્રહમાં જોડાયા કારણ કે તેમને લાગ્યું કે જેલમાં બંધ સ્વાતંત્ર્યસેનાનીઓને તેમના સંગઠનમાં ખેંચવાન આ એક સારી તક છે. તેથી, તેમણે સરસંઘચાલક પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું, જેલમાં ગયા, અને છૂટ્યા પછી ફરીથી પોતાનું પદ સંભાળ્યું. આ સમય દરમિયાન, તેમણે અન્ય લોકોને સ્વતંત્રતા ચળવળમાં ભાગ લેવાથી નિરાશ કર્યા. એક સંગઠન તરીકે RSS એ એક પણ અંગ્રેજો વિરોધી ચળવળમાં ભાગ લીધો ન હતો.
૧૯૪૨ ના ભારત છોડો આંદોલન દરમિયાન, તેમના ઘણા દાવાઓ ખુલ્લા પડ્યા. અટલ બિહારી વાજપેયીએ દાવો કર્યો હતો કે તેમણે સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં ભાગ લીધો હતો. ૧૯૯૮ ની સામાન્ય ચૂંટણીઓ દરમિયાન તેમણે મતદારોને અપીલ કરી હતી કે તેમણે માત્ર શાખા સ્તરે RSS માટે કામ કર્યું નથી, પરંતુ સ્વતંત્રતા ચળવળમાં પણ ભાગ લીધો હતો.
સત્ય એ છે કે તે સમયે તેઓ RSSમાં હતા, અને શાળાઓ અને કોલેજો બંધ હોવાથી તેઓ તેમના વતન ગામ બટેશ્વર ગયા હતા. ત્યાં તેઓ દૂર ઉભા રહીને ભારત છોડો આંદોલનના સંદર્ભમાં આયોજિત એક સરઘસને જોઈ રહ્યા હતા. તેઓ ત્યાં હાજર હતા, તેથી તેમની ધરપકડ પણ કરવામાં આવી હતી. તેમણે ઉતાવળે એક પત્ર લખ્યો જેમાં સમજાવવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ આંદોલનનો ભાગ નથી, અને થોડા દિવસોમાં તેમને છોડી મૂકવામાં આવ્યા હતા.
આ પણ વાંચો: તમિલનાડુમાં સ્કૂલમાં ઘૂસી કાર્યક્રમ કરનાર 40 RSS કાર્યકરોની ધરપકડ
વાજપેયી લખે છે, “૨૭ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૨ ના રોજ બપોરે ૨ વાગ્યે, કાકુ ઉર્ફે લીલાધર અને મહુના આલા આવ્યા અને ભાષણ આપ્યું. લોકોને વન કાયદાનો ભંગ કરવા માટે સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. 200 લોકો વન વિભાગની ઓફિસમાં ગયા અને હું મારા ભાઈ સાથે ભીડને અનુસરીને બટેશ્વરમાં વન વિભાગની ઓફિસમાં પહોંચ્યો. મારો ભાઈ નીચે રહ્યો, જ્યારે બાકીના બધા ઉપર ગયા. કાકુ અને મહુના સિવાય ભીડમાં હાજર કોઈના નામ મને ખબર નથી.”
એ સમયે ગોળવલકર સરસંઘચાલક હતા. તેમનું એક લાંબુ અવતરણ અવતરણ તેમના એકંદર વલણને સ્પષ્ટ કરે છે. “દેશમાં સમયાંતરે ઉભી થતી પરિસ્થિતિઓ વિશે મારા મનમાં થોડી અસ્વસ્થતા હતી. ૧૯૪૨માં પણ આવી જ અસ્વસ્થતા હતી. તે પહેલાં ૧૯૩૦-૩૧માં એક આંદોલન થયું હતું. તે સમય દરમિયાન ઘણા લોકો ડોક્ટરજી (હેડગેવાર) પાસે ગયા હતા.
આ પણ વાંચો: RSS કાર્યકરે બીમાર દલિત વૃદ્ધને મંદિરમાં પેશાબ ચટાડ્યો
આ પ્રતિનિધિમંડળે ડોક્ટરજીને વિનંતી કરી હતી કે આ આંદોલન દ્વારા સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત થશે અને સંઘે પણ તેમાં ભાગ લેવો જોઈએ. તે સમયે, જ્યારે એક સજ્જને ડોક્ટરજીને કહ્યું કે તેઓ જેલ જવા માટે તૈયાર છે, ત્યારે ડોક્ટરજીએ તેમને કહ્યું, “ચોક્કસ જાઓ, પણ જો તમે જેલમાં જશો તો તમારા પરિવારનું ધ્યાન કોણ રાખશે?” સજ્જને જવાબ આપ્યો, “મેં માત્ર બે વર્ષના ઘરખર્ચ માટે જ નહીં, પણ જરૂરી દંડ ભરવાની પણ પૂરતી વ્યવસ્થા કરી છે.” ડૉક્ટરજીએ પછી તેમને કહ્યું, “જો તમે ખર્ચ માટે પૂરતી વ્યવસ્થા કરી હોય, તો બે વર્ષ માટે સંઘ માટે કામ કરો.” ઘરે પહોંચ્યા પછી તે સજ્જન ન તો જેલ ગયા કે ન તો સંઘના કાર્યમાં સામેલ થયા.”
ગોલવલકર એ પણ સમજાવે છે કે “તે સમયે પણ સંઘનું સામાન્ય કાર્ય ચાલુ રહ્યું.” સંઘે સીધું કંઈ પણ ન કરવાનો નિર્ણય લીધો, જોકે સંઘના કાર્યકરોના દિલમાં ઉથલપાથલ ચાલુ રહી. સંઘ નિષ્ક્રિય લોકોનું સંગઠન છે, તેઓ આવી વાહિયાત વાતો કરે છે. ફક્ત સંઘની બહારના લોકો જ નહીં, પરંતુ આપણા ઘણા કાર્યકરોએ પણ આવી વાત કરતા હતા. તેઓ ખૂબ જ નિરાશ થયા હતા. પરંતુ સંઘનું કોઈ પ્રકાશન કે દસ્તાવેજ નથી જે ભારત છોડો આંદોલન માટે સંઘ દ્વારા પરોક્ષ રીતે કરવામાં આવેલા મહાન કાર્ય પર સહેજ પણ પ્રકાશ પાડે.”
એ રીતે જોઈએ તો વડાપ્રધાન મોદીના દાવાઓને સત્ય સાથે કોઈ સંબંધ નથી. આરએસએસ એક હિન્દુ રાષ્ટ્ર માટે કામ કરતી સંસ્થા છે અને તેને સ્વતંત્રતા આંદોલન સાથે કોઈ સંબંધ નથી, જેનો ઉદ્દેશ્ય એક ધર્મનિરપેક્ષ, લોકશાહી અને સમાવેશી રાષ્ટ્ર સ્થાપિત કરવાનો હતો.
ડૉ.રામ પુનિયાની દ્વારા લખાયેલો આ લેખ મૂળ અંગ્રેજી અને હિંદીમાં લખાયેલો છે, અહીં તેનો અનુવાદ રજૂ કરાયો છે.
આ પણ વાંચો: RSS પર પ્રતિબંધ મૂકવા મહારાષ્ટ્રમાં હજારો બહુજનો રસ્તા પર ઉતર્યા
