સુપ્રીમ કોર્ટે ગુરુવારે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો હતો, જેમાં જણાવ્યું હતું કે અન્ય પછાત વર્ગો (OBC) માં અનામત માટે “ક્રીમી લેયર” ફક્ત માતાપિતાની આવકના આધારે નક્કી કરી શકાતું નથી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે માતાપિતાની નોકરીની સ્થિતિ અને સેવા શ્રેણીને પણ ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ.
ન્યાયાધીશ આર. મહાદેવન અને પી.એસ. નરસિંહાની બેન્ચે કેન્દ્ર સરકારની અપીલોને ફગાવી દેતા આ ચુકાદો આપ્યો હતો. કેન્દ્ર સરકારે સિવિલ સર્વિસીસ પરીક્ષામાં કેટલાક OBC ઉમેદવારોને રાહત આપતા સેન્ટ્રલ એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ટ્રિબ્યુનલ (CAT) અને હાઇકોર્ટના નિર્ણયોને પડકાર્યા હતા.
8 સપ્ટેમ્બર, 1993 ના ઓફિસ મેમોરેન્ડમ (OM) અને 14 ઓક્ટોબર, 2004 ના સ્પષ્ટીકરણ પત્રનું અર્થઘટન કરતા, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ક્રીમી લેયરમાંથી બાકાત મુખ્યત્વે સ્થિતિ પર આધારિત છે, ફક્ત આવક પર નહીં. 1993 ના OM માં ઉચ્ચ શ્રેણીના સરકારી હોદ્દાઓ (વર્ગ I/ગ્રુપ A અને કેટલાક વર્ગ II/ગ્રુપ B) ના બાળકોને ક્રીમી લેયરમાં સમાવિષ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા, કારણ કે સેવા પ્રગતિને સામાજિક પ્રગતિનું ચિહ્ન માનવામાં આવે છે. આવક/સંપત્તિ પરીક્ષણ ફક્ત એવા કિસ્સાઓમાં પૂરક તરીકે લાગુ કરવામાં આવે છે જ્યાં પદોની સમાનતા સ્થાપિત થઈ નથી.
આ પણ વાંચો: મરાઠાઓ જેમની OBC અનામતમાં ભાગ માંગે છે તે ‘કુણબી’ કોણ છે?
બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે, “1993 ના OM અને 2004 ના સ્પષ્ટીકરણ પત્રના અર્થઘટનથી સ્પષ્ટ છે કે ક્રીમી લેયર નક્કી કરવા માટે ફક્ત પગાર આવક એકમાત્ર આધાર ન હોઈ શકે. ઉમેદવારના માતાપિતાના પદની સ્થિતિ અને શ્રેણી આવશ્યક છે. ક્રીમી લેયર અથવા નોન-ક્રીમી લેયર નક્કી કરવા માટે આવક એકમાત્ર આધાર ન હોઈ શકે.”
કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે સ્પષ્ટતા પત્ર મૂળ નીતિમાં કોઈ નવી શરતો ઉમેરી શકતો નથી. જો તે મૂળ નીતિથી આગળ વધે છે અને અધિકારો અથવા જવાબદારીઓમાં ફેરફાર કરે છે, તો તેને સુધારો ગણવામાં આવશે, સ્પષ્ટતા નહીં. કોર્ટે ચેતવણી આપી હતી કે 2004 ના પત્ર પર વધુ પડતો ભાર મૂકવાથી અને આવકને એકમાત્ર આધાર બનાવવાથી 1993 ની મૂળ યોજના નબળી પડશે.
આ પણ વાંચો: વર્ધા યુનિવર્સિટીએ 10 SC-OBC વિદ્યાર્થીને કાઢી મૂક્યા
કોર્ટે એમ પણ અવલોકન કર્યું હતું કે જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમો (PSUs) અથવા ખાનગી ક્ષેત્રમાં ઉચ્ચ પગાર મેળવનારા માતાપિતાના બાળકોને ફક્ત આવક પર આધારિત અનામતમાંથી બાકાત રાખવાથી, જ્યારે સમાન સ્થિતિ ધરાવતા સરકારી કર્મચારીઓના બાળકો પર અલગ નિયમો લાગુ કરવાથી, ગેરબંધારણીય ભેદભાવ થશે અને “સમાન વ્યક્તિઓ સાથે અસમાન વર્તન” તરફ દોરી જશે.
The Supreme Court has clarified that determination of OBC creamy layer status cannot rest solely on income. The ruling reiterates that social status, nature of employment and other structural indicators must also be taken into account.
The Court has set aside the Union… pic.twitter.com/b9gY0PUbJA
— Dr Syed Naseer Hussain, M P (@NasirHussainINC) March 13, 2026
કેન્દ્ર સરકારની અપીલોને ફગાવી દેતા, કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો કે અસરગ્રસ્ત ઉમેદવારોના દાવાઓ પર આ નિર્ણયના સિદ્ધાંતો અનુસાર છ મહિનાની અંદર પુનર્વિચાર કરવામાં આવે. લાયક ઉમેદવારોને સમાવવા માટે સુપરન્યુમરરી પોસ્ટ્સ પણ બનાવી શકાય છે.
આ નિર્ણય OBC અનામત લાભાર્થીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ છે, ખાસ કરીને જેમના માતાપિતા PSUs અથવા ખાનગી ક્ષેત્રમાં ઉચ્ચ પગારવાળી નોકરીઓ ધરાવે છે, પરંતુ હોદ્દાની સ્થિતિ ઉચ્ચ કેટેગરીની નથી તેમના માટે. હાલમાં, ક્રીમી લેયર માટે આવક મર્યાદા ₹8 લાખ વાર્ષિક છે, પરંતુ હવે આ એકમાત્ર મર્યાદા નહીં રહે.
આ પણ વાંચો: ગુજરાત વિધાનસભામાં SC, ST, OBC ને ફાળવાતી રકમ મુદ્દે હોબાળો
