દીક્ષાભૂમિ નાગપુરને ધમ્મચક્ર પ્રવર્તન દિવસની પૂર્વસંધ્યાએ એક ચોંકાવનારી ઘટના સામે આવી છે. 14 ઓક્ટોબરના પવિત્ર અવસર પહેલાં જ્યારે હજારો બૌદ્ધ અનુયાયીઓ શ્રદ્ધાસુમન અર્પિત કરવા પહોંચ્યા, ત્યારે દીક્ષાભૂમિના મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર પર તાળાં મારેલાં જોવા મળ્યાં હતાં. આ ઘટનાને કારણે બૌદ્ધ સમાજ અને આંબેડકરવાદી સંગઠનોમાં ભારે આક્રોશ વ્યાપી ગયો છે. શ્રદ્ધાળુઓએ બહારથી જ ડો. બાબાસાહેબ આંબેડકરને નમન કરવા પડ્યા હતા.
પ્રકાશ આંબેડકરનો RSS પર તીખો હુમલો
વંચિત બહુજન આઘાડી (VBA) ના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ અને ડો. બાબાસાહેબ આંબેડકરના પૌત્ર પ્રકાશ આંબેડકરે આ ઘટના પર અત્યંત આક્રમક પ્રતિક્રિયા આપી છે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરીને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) પર દીક્ષાભૂમિ પર કબજો કરવાનો સીધો આરોપ લગાવ્યો છે.
આ પણ વાંચો: મુસ્લિમોને ભાજપ MLAએ કહ્યું, “પૈસા જોઈએ છે? તો ‘જયશ્રી રામ’ બોલો!”
તેમણે લખ્યું કે દીક્ષાભૂમિ સ્મારક સમિતિ પર RSS નું પરોક્ષ નિયંત્રણ સ્થપાઈ ચૂક્યું છે અને આ કોઈ આકસ્મિક ઘટના નથી પરંતુ બાબાસાહેબ તથા બૌદ્ધ ધર્મનું અપમાન કરવાનું એક ગણતરીપૂર્વકનું ષડયંત્ર છે. પ્રકાશ આંબેડકરે દેશભરના બૌદ્ધ સમાજને આ અપમાનનો સજ્જડ જવાબ આપવા માટે અપીલ કરી છે. VBA ના નાગપુર શહેર અધ્યક્ષ મંગેશ વાનખેડે અને ભંતેગણને પણ તાળાંના કારણે બહારથી જ વંદના કરવી પડી હતી.
आरएसएस ने किये दीक्षाभूमि पर कब्ज़ा; किये ताले बंद. मैं बौद्धों को पूरी छूट देता हूँ आरएसएस को इस अपमान का जवाब देने का!
कल रात नागपुर में धम्मचक्र प्रवर्तन दिवस की पूर्वसंध्या पर जब हज़ारों बौद्ध अनुयायी दीक्षाभूमि पहुँचे, तो उन्होंने पाया कि दीक्षाभूमि के गेट पर ताले लगे हुए थे!
यह कोई छिपी हुई बात नहीं है कि RSS ने दीक्षाभूमि स्मारक समिति पर कब्ज़ा कर लिया है और उनका पिट्ठू उनके इशारों पर काम कर रहा है।
14 अक्टूबर 1956 को डॉ. बाबासाहेब अंबेडकर ने दीक्षाभूमि पर अपने लाखों अनुयायियों के साथ धम्म अपनाया था। कल रात जो हुआ, वह RSS की एक सोची-समझी साज़िश थी, जिसका मकसद धम्म चक्र परिवर्तन दिवस की पूर्व संध्या पर न सिर्फ़ बाबासाहेब बल्कि बौद्ध धर्म का भी अपमान करना था।
इससे पहले भी RSS के कब्ज़े वाली समिति ने पार्किंग की व्यवस्था के बहाने दीक्षाभूमि की ज़मीन पर अतिक्रमण करने की कोशिश की थी। तब वंचित बहुजन आघाड़ी ने नागपुर को झकझोर कर रख दिया था।
कल हमारे नागपुर शहर अध्यक्ष मंगेश वानखेड़े ने भंतेगण के साथ दीक्षाभूमि पर ताला होने की वजह से वहाँ बाहर से ही बाबासाहेब को अभिवादन किया और वंदना की।
कल की घटनाएँ केवल महाराष्ट्र के बौद्धों का ही नहीं, बल्कि पूरे भारत के बौद्ध समाज का अपमान था।
मैं देशभर के सभी बौद्धों से कहता हूँ कि वे बाबासाहेब और बौद्ध धर्म का अपमान करने के लिए RSS को सबक सिखाएँ। आपको पूरी छूट है।।
जय भीम। नमो बुद्धाय।
#Dikshabhoomi #Nagpur
— Prakash Ambedkar (@Prksh_Ambedkar) October 14, 2026
સ્મારક સમિતિનો આંતરિક વિવાદ અને રાજકીય ગરમાવો
દીક્ષાભૂમિ સ્મારક સમિતિ છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી આંતરિક કલહનો સામનો કરી રહી છે. જૂન 2026 માં સમિતિના તત્કાલીન અધ્યક્ષ ભંતે આર્ય નાગાર્જુન સુરેઈ સસાઈને હટાવીને વિલાસ ગજઘાટેને અધ્યક્ષપદ સોંપવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી ભારે વિવાદ સર્જાયો હતો. કોંગ્રેસ નેતા અને ઉત્તર નાગપુરના વિધાયક ડો. નિતિન રાઉતે પણ 14 ઓક્ટોબરના રોજ ચેતવણી આપી હતી કે સમિતિના આંતરિક મતભેદોને કારણે દીક્ષાભૂમિની પ્રતિષ્ઠાને ધક્કો પહોંચી રહ્યો છે. તેમણે હોદ્દેદારોને મતભેદો ભૂલીને સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા આગ્રહ કર્યો હતો.
આ પણ વાંચો: બૌદ્ધ નેતાએ ‘વંદે માતરમ’ના 6 પદના વર્ઝનને સુપ્રીમમાં પડકાર્યું
70મો ધમ્મચક્ર પ્રવર્તન દિવસ અને ઐતિહાસિક મહત્વ
આ ઘટના છતાં 14 ઓક્ટોબરના રોજ 70મા ધમ્મચક્ર પ્રવર્તન દિવસ નિમિત્તે દીક્ષાભૂમિ પર જનમેદની ઉમટી પડી હતી. જય ભીમ અને નમો બુદ્ધાયના નારાઓ સાથે બૌદ્ધ ધ્વજ લહેરાતા જોવા મળ્યા હતા. 14 ઓક્ટોબર 1956 ના રોજ ડો. બાબાસાહેબ આંબેડકરે મહાસ્થવીર ચંદ્રમણિ પાસેથી બૌદ્ધ ધર્મની દીક્ષા લીધી હતી અને પોતાના લાખો અનુયાયીઓને 22 પ્રતિજ્ઞાઓ અપાવી હતી. આ સ્થળ અસ્પૃશ્યતા અને અસમાનતા સામે સમાનતા, સ્વતંત્રતા અને બંધુતાનું પ્રતીક છે.
વહીવટીતંત્રનું મૌન અને આગળની સ્થિતિ
હાલમાં પ્રકાશ આંબેડકરના આરોપો પર RSS કે દીક્ષાભૂમિ સ્મારક સમિતિ તરફથી કોઈ સત્તાવાર સ્પષ્ટતા આવી નથી. નાગપુર પોલીસ અને સ્થાનિક પ્રશાસને પણ આ મામલે હજુ સુધી વિસ્તૃત નિવેદન આપ્યું નથી. બૌદ્ધ સમાજ અને વિપક્ષી દળોનું માનવું છે કે આવા પવિત્ર સ્મારકને કોઈપણ રાજકીય નિયંત્રણ કે વિવાદોથી સંપૂર્ણ મુક્ત રાખવું જોઈએ. VBA અને અન્ય સંગઠનોએ આગામી સમયમાં શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કાર્યક્રમો આપવાના સંકેત આપ્યા છે.
આ પણ વાંચો: SC-ST એક્ટના 3 દાયકા: કાયદો બદલાયો, મનોવૃત્તિ નહીં?
