પંજાબના લુધિયાણામાં આવેલી એક ફેક્ટરીમાં રવિવાર અને સોમવાર (1 જૂન)ની મધ્યરાત્રિએ એક અત્યંત દર્દનાક અકસ્માત સર્જાયો હતો. અહીંની એક ટૂલ્સ બનાવતી ફેક્ટરીના સીવેજ (ગટર) ટેન્કની સફાઈ કરતી વખતે ઝેરી ગેસની ચપેટમાં આવી જવાથી બાપ-દીકરા સહિત ત્રણ મજૂરોના કરુણ મોત નીપજ્યા છે, જ્યારે અન્ય બે મજૂરોની હાલત બગડતા તેમને તાત્કાલિક હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા છે.
પરિવારનો ગંભીર આરોપ: ‘જાનવરોની જેમ છોડી દેવાયા’
મૃતક માન સિંહની પુત્રી રેણુએ ફેક્ટરી મેનેજમેન્ટ પર અત્યંત ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે. તેણે જણાવ્યું કે તેના પિતા અને ભાઈ સાથે માણસ નહીં પણ જાનવર જેવું અમાનવીય વર્તન કરવામાં આવ્યું હતું. ફેક્ટરી તંત્રે તેમની પાસેથી જોખમી કામ તો કરાવી લીધું, પરંતુ અકસ્માત બાદ કોઈ જવાબદારી ન સ્વીકારી. તેમને સવારે 4 વાગ્યે હોસ્પિટલ લાવવામાં આવ્યા ત્યારે તેઓ મૃત્યુ પામ્યા હતા, તેમ છતાં પરિવારને કોઈ જાણ કરવામાં આવી નહોતી.
જ્યારે પરિવાર સવારે 7 વાગ્યે ફેક્ટરીએ પહોંચ્યો ત્યારે જ તેમને આ દુર્ઘટનાની ખબર પડી. મૃતકોના કાકા જગદીશ સિંહે ન્યાયની માંગ કરતા કહ્યું કે, માન સિંહ અને અમિત પોતાના પરિવારમાં કમાનારા એકમાત્ર સભ્યો હતા, હવે તેમના પરિવારની જવાબદારી કોણ ઉઠાવશે?
આ પણ વાંચો: દલિત યુવતીની હત્યા કરી લાશ ઝાડ પર લટકાવી, ગેંગરેપની આશંકા
ઘટના ક્યાં બની હતી?
આ ઘટના ઇન્ડસ્ટ્રિયલ એરિયા-Aમાં આવેલી ‘M/S Deeps Tools’ નામની કંપનીમાં બની છે, જેના માલિક રાજદીપ જૈન છે. એસીપી ઇન્દરજીત સિંહ બોપારાયના જણાવ્યા મુજબ, મજૂરોને ઇલેક્ટ્રોપ્લેટિંગ યુનિટના કેમિકલ વેસ્ટ ટેન્કની સફાઈ માટે બોલાવાયા હતા.
આશરે 10,000 લીટરની ક્ષમતાવાળા આ ટેન્કની સફાઈ મજૂરો પાસે કોઈ પણ પ્રકારની સુરક્ષા કીટ (પ્રોટેક્ટિવ ગિયર) કે તાલીમ આપ્યા વિના જ હાથથી કરાવવામાં આવી રહી હતી. ફેક્ટરીમાં નિકલ જેવા અત્યંત ઝેરી કેમિકલનો ઉપયોગ થતો હતો.
આ ઘટના રાત્રે આશરે 2:30 વાગ્યે બની હતી, પરંતુ ફેક્ટરી મેનેજમેન્ટે સવારે 10 વાગ્યા સુધી પોલીસ કે ફાયર બ્રિગેડને આ અંગે કોઈ જ માહિતી આપી નહોતી. મોતી નગર પોલીસ સ્ટેશનમાં ફેક્ટરી મેનેજમેન્ટ વિરુદ્ધ ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS)ની કલમ 105 (ગેરકાનૂની નરહત્યા) હેઠળ ગુનો નોંધવામાં આવ્યો છે.
આ પણ વાંચો: મહાકુંભની મોનાલીસાના પતિ વિરુદ્ધ POCSO અને એટ્રોસિટીની FIR નોંધાઈ
મૃતકો અને ઈજાગ્રસ્તોની ઓળખ
આ દુર્ઘટનામાં જાન ગુમાવનારાઓમાં ગ્યાસપુરાના રહેવાસી 46 વર્ષીય માન સિંહ, તેમનો 24 વર્ષીય પુત્ર અમિત અને અન્ય એક કર્મચારી શ્રીરામ સામેલ છે. જ્યારે દીપક કુમાર અને રાજેન્દ્ર કુમાર નામના બે મજૂરો હાલ હોસ્પિટલમાં સારવાર હેઠળ છે. ડેપ્યુટી કમિશનર હિમાંશુ જૈને આ મામલે મેજિસ્ટ્રેટ તપાસના આદેશ આપ્યા છે અને પંજાબ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (PPCB) પાસે પણ રિપોર્ટ મંગાવ્યો છે.
2017 થી 2025 સુધીમાં 622 સફાઈકર્મીઓના મોત
સંસદમાં સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, વર્ષ 2017થી 17 માર્ચ 2025 સુધીમાં ભારતમાં સીવર અને સેપ્ટિક ટેન્કની સફાઈ દરમિયાન 622 સફાઈ કર્મચારીઓના મોત થયા છે. આઘાતજનક બાબત એ છે કે આમાંથી 52 પીડિત પરિવારોને હજુ સુધી કોઈ વળતર મળ્યું નથી.
સૌથી વધુ મૃત્યુ નોંધાવનારા રાજ્યોની યાદી
ઉત્તર પ્રદેશ: અહીં સૌથી વધુ 86 સફાઈકર્મીઓના ગટરમાં ગૂંગળાઈ જવાને કારણે મૃત્યુ નોંધાયા છે. વળતરમાં સૌથી વધુ વિસંગતતા આ રાજ્યમાં જોવા મળી છે, જેમાં 13 પરિવારોને હજુ સુધી કોઈ આર્થિક સહાય મળી નથી અને 2 પરિવારોને માત્ર આંશિક વળતર મળ્યું છે.
મહારાષ્ટ્ર: અહીં સીવર અકસ્માતોમાં 82 સફાઈ કર્મચારીઓના મોત થયા છે, જેમાંથી 9 પીડિત પરિવારો હજુ સુધી કોઈ વળતર મેળવી શક્યા નથી.
આ પણ વાંચો: સવાયા દલિત સાહિત્યકાર પ્રવીણ ગઢવીની યાદમાં શબ્દાંજલિ સભા યોજાઈ
તમિલનાડુ: આ રાજ્યમાં 77 મૃત્યુ નોંધાયા છે અને વળતર આપવાની પ્રશાસનિક પ્રક્રિયાઓ હાલ ચાલુ છે.
હરિયાણા: અહીં અકસ્માતોનો ગંભીર ગ્રાફ જોવા મળ્યો છે, જ્યાં કુલ 76 લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે.
ગુજરાત: ગુજરાતમાં સીવેજ સફાઈ દરમિયાન 73 લોકોના મોત થયા છે. આમાંથી 2 પરિવારો હજુ વળતરથી વંચિત છે, જ્યારે 1 કેસને બંધ કરી દેવામાં આવ્યો છે.
દિલ્હી: દેશની રાજધાનીમાં 62 મૃત્યુ નોંધાયા છે, જેમાંથી 9 પીડિત પરિવારોને હજુ સુધી કોઈ પણ પ્રકારની આર્થિક સહાય મળી નથી.
આ પણ વાંચો: જૂનાગઢની ડૉ.આંબેડકર હોસ્ટેલમાં દલિત યુવકે ગળેફાંસો ખાધો
