ઓડિશાના કેન્દુઝર જિલ્લાના પટના વિસ્તારમાં એક એવી ઘટના બની છે જેણે આધુનિક બેંકિંગ સિસ્ટમ અને વહીવટીતંત્રની સંવેદનહીનતાનું એક કાળું પ્રકરણ લખ્યું છે. દિયાનાલી ગામના રહેવાસી 50 વર્ષીય જીતુ મુંડાએ જે કર્યું તે કોઈ પણ સામાન્ય માણસની કલ્પના બહારની વાત છે. આ આદિવાસી શખ્સે પોતાની સગી બહેનનું હાડપિંજર ખભા પર લાદીને બેંકના ઉંબરે પહોંચવું પડ્યું હતું. આ અત્યંત પીડાદાયક પગલું તેમણે માત્ર એટલા માટે ભર્યું કારણ કે બેંક તેમની વાત માનવા તૈયાર નહોતી કે તેમની બહેન હવે આ દુનિયામાં નથી.
બેંકોની નિષ્ઠુરતાની કરૂણ કહાની
સમગ્ર મામલાની વિગત એવી છે કે જીતુ મુંડાની મોટી બહેન કાલરા મુંડાનું આશરે બે મહિના પહેલા લાંબી માંદગીના કારણે અવસાન થયું હતું. જીતુ અને કાલરા અત્યંત ગરીબ પૃષ્ઠભૂમિમાંથી આવતા હતા. જીતુએ પોતાની મહેનતથી અને પશુઓ વેચીને અંદાજે 19 હજાર રૂપિયા જેટલી મોટી રકમ ભેગી કરી હતી અને આ રકમ તેમણે સલામતીના હેતુથી ઓડિશા ગ્રામીણ બેંકમાં પોતાની બહેનના નામે જમા કરાવી હતી. બહેનના અવસાન બાદ જીતુને આ નાણાંની સખત જરૂર હતી, પરંતુ જ્યારે તેઓ બેંક પહોંચ્યા ત્યારે તેમની સામે કાયદાકીય દસ્તાવેજોની એક લાંબી યાદી ધરી દેવામાં આવી હતી.
આ પણ વાંચો: ખાટલે બેસવા બદલ દલિત વૃદ્ધને જાતિવાદી તત્વોએ ઢોર માર માર્યો
નિષ્ઠુર સિસ્ટમ અને ભાઈની લાચારી
જીતુ મુંડા અશિક્ષિત છે અને આદિવાસી સમાજના હોવાથી તેમને બેંકિંગના જટિલ નિયમોની સમજ નહોતી. બેંક અધિકારીઓએ તેમને સ્પષ્ટ કીધું કે જો પૈસા ઉપાડવા હોય તો મૃત્યુનું પ્રમાણપત્ર (ડેથ સર્ટિફિકેટ) અથવા વારસાઈના પુરાવા લાવવા પડશે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, તેમને એવું પણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે જે વ્યક્તિના નામે ખાતું છે તેને રૂબરૂ બેંકમાં લાવો. એક અભણ ભાઈ માટે આ આદેશો પહાડ જેવા હતા. તેમણે વારંવાર બેંકના ધક્કા ખાધા અને કાલાવાલા કર્યા કે તેની બહેન મરી ગઈ છે અને તે જ એકમાત્ર વારસદાર છે, પરંતુ નિયમોના પાટા નીચે દબાયેલા બેંકના કર્મચારીઓએ તેમની એક વાત ન સાંભળી.
કબરમાંથી બહેનનું હાડપિંજર ખોદીને પુરાવો લાવ્યા
અંતે હતાશા અને લાચારીના આરે પહોંચેલા જીતુ મુંડાએ એક હૃદયદ્રાવક નિર્ણય લીધો. તેઓ સીધા પોતાની બહેનની કબર પાસે ગયા, માટી ખોદી અને બહેનનું બે મહિના જૂનું હાડપિંજર બહાર કાઢ્યું. આ હાડપિંજરને એક કપડામાં લપેટી ખભે મૂકીને તેઓ અંદાજે ત્રણ કિલોમીટર સુધી પગપાળા ચાલીને બેંકની શાખાએ પહોંચ્યા. બેંકના દરવાજે બહેનનું હાડપિંજર મૂકીને જીતુ ત્યાં જ ધરણા પર બેસી ગયા અને પોકારવા લાગ્યા કે, “જુઓ, આ રહી મારી બહેન, હવે તો મારા પૈસા આપો.” આ દ્રશ્ય જોઈને બેંક કર્મચારીઓ અને ત્યાં હાજર ગ્રાહકોના હોશ ઉડી ગયા હતા.
ये जीतू मुंडा हैं. इनके कंधे पर इनकी बहन कालरा मुंडा का कंकाल है.
दरअसल, जीतू की बहन कालरा की 2 महीने पहले मौत हो गई.
कालरा जीतू को बता गईं कि उनके बैंक खाते में 19,300 रुपए हैं, जिसे जीतू निकाल लें.
जीतू ओडिशा ग्रामीण बैंक पहुंचे. बैंक के कर्मचारियों न कहा- जिसका खाता है उसे… pic.twitter.com/UoJi8NQMtp
— Ranvijay Singh (@ranvijaylive) April 28, 2026
આ પણ વાંચો: ગુજરાતમાં SC-ST-OBC ને 20,000 એકર જમીનનો કબજો ક્યારે?
પોલીસની સમજાવટ અને વહીવટીતંત્રની જાગૃતિ
ઘટનાની જાણ થતા જ પટના પોલીસ સ્ટેશનના ઇન્ચાર્જ કિરણ પ્રસાદ સાહુ પોલીસ કાફલા સાથે ઘટનાસ્થળે દોડી આવ્યા હતા. પોલીસે જોયું કે જીતુ માનસિક રીતે ભાંગી પડ્યા હતા. પોલીસ તપાસમાં બહાર આવ્યું કે બેંકના ખાતામાં જે મૂળ નોમિની હતા તેમનું પણ અગાઉ અવસાન થઈ ચૂક્યું હતું, જેના કારણે ટેકનિકલ સમસ્યા સર્જાઈ હતી. પટનાના બ્લોક ડેવલપમેન્ટ ઓફિસર (BDO) માનસ દંડપાટે આ મામલે મધ્યસ્થી કરી હતી. તેમણે સ્વીકાર્યું કે જીતુ મુંડાને બેંક દ્વારા યોગ્ય રીતે માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું નહોતું. જો કોઈ સામાજિક કાર્યકર કે બેંક મિત્રએ તેમને ડેથ સર્ટિફિકેટ મેળવવામાં મદદ કરી હોત, તો આ સ્થિતિ ન સર્જાત.
ओडिशा में एक आदमी को अपनी बहन के खाते में पड़े पैसे लेने के लिए उसकी कंकाल तक खोदकर निकालना पड़ा।
नरक देखा नहीं है, लेकिन यकीन है कि उससे भी बदतर हालात यहां हैं। pic.twitter.com/qs1lgkx4AV
— Sandeep Khasa (@SamKhasa_) April 28, 2026
ન્યાય તો મળ્યો પણ ભારે કિંમત ચૂકવવી પડી
આ વિવાદ વકર્યા બાદ અને મીડિયામાં સમાચાર આવ્યા પછી તંત્ર હરકતમાં આવ્યું હતું. જીતુ મુંડાને રેડ ક્રોસ ફંડમાંથી તાત્કાલિક રાહત તરીકે 20,000 રૂપિયા આપવામાં આવ્યા હતા. આ સાથે જ બેંકે તેમના ખાતામાં જમા રહેલી 19,204 રૂપિયાની પૂરેપૂરી રકમ પણ રિલીઝ કરી દીધી હતી. પોલીસની હાજરીમાં બહેનના હાડપિંજરને ફરીથી ધાર્મિક વિધિ સાથે દફનાવવામાં આવ્યું હતું. આ ઘટના માત્ર એક વ્યક્તિની લાચારી નથી, પરંતુ તે વ્યવસ્થાની નિષ્ફળતા છે જે સામાન્ય માણસને હક મેળવવા માટે મરેલાઓને કબર બહાર કાઢવા મજબૂર કરે છે.
આ પણ વાંચો: ન્યાય માટે બે દલિત યુવકો આખો દિવસ પાણીની ટાંકી પર બેસી રહ્યાં!
