ગુજરાતમાં સામાજિક અધિકારો અને વંચિતોના અવાજ માટે લડતા દલિત એક્ટિવિસ્ટો સામે વહીવટી અને પોલીસ તંત્ર દ્વારા લેવામાં આવી રહેલા કડક પગલાંનો મુદ્દો હાલ ભારે ચર્ચામાં છે. રાજ્યના જુદા જુદા જિલ્લાઓમાં સક્રિય અને બંધારણીય દાયરામાં રહીને અવાજ ઉઠાવતા સામાજિક અગ્રણીઓ સામે એક પછી એક તડીપારની નોટિસો જારી કરવાની પ્રક્રિયા તંત્ર દ્વારા તેજ બનાવવામાં આવી છે. તાજેતરમાં અમદાવાદના વેજલપુર વિસ્તારના જાણીતા દલિત એક્ટિવિસ્ટ રાકેશ મહેરિયાને વહીવટી તંત્ર દ્વારા તડીપાર કરવાની નોટિસ ફટકારવામાં આવ્યા બાદ, હવે ભાવનગરના સામાજિક કાર્યકર મનહર રાઠોડ સામે પણ સ્થાનિક પોલીસે હદપાર કરવાની કાયદાકીય કાર્યવાહીના ચક્રો ગતિમાન કર્યા છે. પોલીસ તંત્રની આ તાજેતરની હિલચાલને પગલે વિવિધ દલિત સંગઠનો, માનવાધિકાર કાર્યકરો અને પ્રગતિશીલ જૂથોમાં વ્યાપક પ્રત્યાઘાતો પડ્યા છે. સામાજિક અગ્રણીઓ દ્વારા આ સમગ્ર વહીવટી પ્રક્રિયાને લોકતાંત્રિક અવાજને દબાવવાનો અને સત્તાધારીઓના ઈશારે કરાતો પ્રયાસ ગણાવી વિરોધ પ્રદર્શિત કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આ પણ વાંચોઃ ‘એટલે બાબાસાહેબે ગળું આપ્યું એમ?’ કહેનાર પદ્મશ્રી હેમંત ચૌહાણે માફી માંગી?
ભાવનગર શહેરના યુવા સામાજિક કાર્યકર મનહર રાઠોડ લાંબા સમયથી સામાજિક ન્યાય, જમીની અધિકારો અને પીડિતોના હકો માટે સક્રિયપણે લડત ચલાવી રહ્યા છે. મનહર રાઠોડનું નામ વર્ષ 2012માં બનેલી એક ઐતિહાસિક રાજકીય ઘટના સાથે સીધું જોડાયેલું છે. તારીખ 6 ડિસેમ્બર 2012ના રોજ સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના થાનગઢ ખાતે થયેલા પ્રખ્યાત દલિત હત્યાકાંડમાં ત્રણ નિર્દોષ સગીર યુવાનોના મોતના સંદર્ભમાં ન્યાયની માગણી સાથે તેમણે તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની જાહેર સભામાં એકલા હાથે કાળા વાવટા બતાવીને વિરોધ પ્રદર્શિત કર્યો હતો અને ‘જય ભીમ’ના નારા લગાવ્યા હતા. ભાવનગરના આ યુવાન સામે હાલમાં લેવામાં આવી રહેલા પોલીસ પગલાંને અસંખ્ય સામાજિક વિશ્લેષકો રાજકીય એટ્રોસિટી અને પૂર્વગ્રહયુક્ત ટાર્ગેટિંગનો ભાગ ગણાવી રહ્યા છે. એક્ટિવિસ્ટોનું સ્પષ્ટ કહેવું છે કે ગરીબ, શોષિત અને પીડિત પરિવારો માટે કાયદાકીય ન્યાયની ગુહાર લગાવનારા મજબૂત આંદોલનકારી અવાજોને આ પ્રકારે કાયદાકીય ગાળિયો કસીને શાંત રાખવાનો સત્તાધારીઓનો આ સીધો ઈશારો છે જે લોકશાહી વ્યવસ્થા માટે ચિંતાજનક બાબત કહી શકાય.
આ પણ વાંચોઃ તાલાલાના જૂથળના દલિત આગેવાનનો હત્યા કરાયેલી હાલતમાં મૃતદેહ મળ્યો!
આ પૂર્વે, અમદાવાદના વેજલપુર વિસ્તારમાં દલિતો અને વંચિત વર્ગોના સ્થાનિક પ્રશ્નો ઉઠાવતા એક્ટિવિસ્ટ રાકેશ મહેરિયાને પણ પોલીસ તંત્ર દ્વારા સમાન ધોરણે જિલ્લા નિકાલ એટલે કે તડીપાર કરવાની નોટિસ આપવામાં આવી હતી. આ બંને સામાજિક ચહેરાઓ સામે ચાલી રહેલી તંત્રની આ વહીવટી કાર્યવાહી માત્ર કોઈ વ્યક્તિગત ગુનાહિત કેસ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ લોકશાહી ઢબે સવાલો ઉઠાવતી સમગ્ર સામાજિક ચળવળને કાનૂની ગૂંચવણોમાં નાખીને નબળી પાડવાનો સત્તા પક્ષનો એક સુનિયોજિત વ્યુહ હોવાના આક્ષેપો સામાજિક મંચો પરથી થઈ રહ્યા છે. દલિત અધિકાર મંચ અને પ્રગતિશીલ સંગઠનોનું સત્તાવાર રીતે માનવું છે કે જ્યારે બંધારણીય દાયરામાં રહીને અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવો જ ગુનો બની જાય, ત્યારે સામાન્ય નાગરિક માટે ન્યાયની આશા રાખવી અત્યંત મુશ્કેલ બને છે. સત્તા અને વહીવટી તંત્રના આ કથિત દમનકારી અભિગમ સામે દલિત, પીડિત અને વંચિત સમાજના સંગઠનોમાં ભારે જનાક્રોશ અને અસંતોષ વ્યાપી ગયો છે.
આ પણ વાંચોઃ ‘દિવસમાં આરોપીને પકડો’, ભરત સોંદરવાના મોત મુદ્દે દલિતોમાં રોષ
વર્તમાન સમયમાં વિવિધ સામાજિક જૂથો અને બંધારણીય અધિકાર મંડળો એક થઈને આ પ્રકારના એકપક્ષીય પોલીસ નિર્ણયો સામે કાનૂની લડત આપવા માટે સજ્જ થઈ રહ્યા છે. તડીપારની આ નોટિસોના કાયદાકીય પાસાઓની સમીક્ષા કરીને ઉચ્ચ અદાલત સમક્ષ પડકારવાની વકીલો દ્વારા શાંતિપૂર્ણ રણનીતિ ઘડવામાં આવી રહી છે, જેથી ભવિષ્યમાં અન્ય કોઈ સામાજિક કાર્યકરને આ રીતે સત્તાના ઈશારે સહેલાઈથી નિશાન ન બનાવી શકાય. લોકશાહીની ગરિમા જાળવવા માટે સામાજિક કાર્યકરોની સ્વતંત્રતા અનિવાર્ય હોવાનો મત બુદ્ધિજીવીઓ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા અંતર્ગત સામાજિક કાર્યકરો પર થતા કથિત અત્યાચાર અને કાયદાના દુરુપયોગ સામે અવાજ ઉઠાવવા માટે આગામી દિવસોમાં વિવિધ સંગઠનો દ્વારા શાંતિપૂર્ણ દેખાવો અને આવેદનપત્ર આપવાની યોજના પણ બનાવવામાં આવી રહી છે. બંધારણ બચાવો અને સામાજિક ન્યાય સુનિશ્ચિત કરોના નારા સાથે આ લડતને આગળ ધપાવવાનો સંકલ્પ કાર્યકરોએ વ્યક્ત કર્યો છે.
આ પણ વાંચોઃ દલિત એક્ટિવિસ્ટ રાકેશ મહેરિયાને તડીપારની નોટિસ, દલિતોમાં ભારે રોષ
