મોદી સરકાર જ્યારથી સત્તામાં આવી છે ત્યારથી તેના પર લોકશાહી સંસ્થાઓ પર સતત તરાપ મારવાનો આરોપ લાગતો રહે છે. જેને સાચા પાડતી એક જાણકારી સામે આવી છે. દેશમાં પારદર્શિતા અને જવાબદેહી લાવવાના ઉદ્દેશ્યથી લાવવામાં આવેલા માહિતીના અધિકાર (RTI) કાયદાના અમલીકરણમાં એક ચિંતાજનક સ્થિતિ સામે આવી છે. કેન્દ્રીય માહિતી આયોગ (CIC) ના પોર્ટલ પર ઉપલબ્ધ તાજેતરના આંકડા અનુસાર, આયોગમાં કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓની પૂર્ણ ક્ષમતા હોવા છતાં RTI ના 40,000 થી વધુ કેસો પેન્ડિંગ છે. આયોગ હાલમાં મંજૂર થયેલા તમામ પદો પર કાર્યરત છે, પરંતુ કેસોના નિકાલની ધીમી ગતિને કારણે પડતર કેસોનો પહાડ ઊભો થયો છે. ખાસ કરીને મોદી સરકારના કૌભાંડો વિશેની માહિતી માંગવામાં આવે ત્યારે તેમાં જાણી જોઈને વિલંબ કરવામાં આવતો હોવાનો આરોપ લાગ્યો છે.
હાલમાં કેન્દ્રીય માહિતી આયોગનું નેતૃત્વ મુખ્ય માહિતી આયુક્ત રાજ કુમાર ગોયલ કરી રહ્યા છે, જેમણે ડિસેમ્બર 2025 માં આ પદભાર સંભાળ્યો હતો. આયોગમાં મુખ્ય માહિતી આયુક્ત ઉપરાંત 10 માહિતી આયુક્ત કાર્યરત છે. આમ છતાં, 12 ઓગસ્ટ સુધીના આંકડા મુજબ આયોગ પાસે 3,733 ફરિયાદો અને 36,350 અપીલો મળીને કુલ 40,083 કેસો પેન્ડિંગ પડ્યા છે.
મુખ્ય કમિશનર પાસે જ 5,000 થી વધુ કેસ પડતર
આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે કુલ પેન્ડિંગ કેસોમાંથી એકલા મુખ્ય માહિતી કમિશનર રાજ કુમાર ગોયલ પાસે જ 5,317 કેસો અટવાયેલા છે, જેમાં 522 ફરિયાદો અને 4,795 અપીલો શામેલ છે. આ વર્ષે જાન્યુઆરીથી જુલાઈ વચ્ચે ગોયલને ફાળવવામાં આવેલી 2,541 અપીલોમાંથી તેમણે 1,180 નો નિકાલ કર્યો હતો, જે દર્શાવે છે કે તેમનો સરેરાશ નિકાલ દર માત્ર 46% રહ્યો છે.
મહિનાવાર આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, જાન્યુઆરીમાં તેમણે 313 માંથી 164 અપીલો, February માં 259 માંથી 167, March માં 358 માંથી 198, April માં 371 માંથી 154, May માં 376 માંથી 162, June માં 400 માંથી 189 અને July માં 464 માંથી 146 અપીલોનો જ નિકાલ કર્યો હતો.
આ પણ વાંચોઃ દલિત RTI કાર્યકરની ગોળી મારી હત્યા, લાશ પુલ નીચે ફેંકી દીધી
ઓગસ્ટ મહિનામાં કામગીરી ઠપ
સીઆઈસીની માસિક પ્રગતિ રિપોર્ટમાં વધુ એક ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. ઓગસ્ટના પ્રથમ 15 દિવસો વિતી ગયા હોવા છતાં આયોગમાં કામગીરી લગભગ ઠપ જોવા મળી રહી છે. આ સમયગાળા દરમિયાન 10 માંથી માત્ર 2 માહિતી આયુક્તોએ મળીને કુલ 3 અપીલોનો નિકાલ કર્યો છે. માહિતી આયુક્ત વિનોદ કુમાર તિવારીએ 1 અને સ્વાગત દાસે 2 કેસોનો ઉકેલ લાવ્યો છે.
આ સિવાય અન્ય 8 માહિતી આયુક્તો—આનંદી રામાલિંગમ, સુરેન્દ્ર સિંહ મીણા, આશુતોષ ચતુર્વેદી, સુધા રાની રેલંગી, પીઆર રમેશ, ખુશવંત સિંહ સેઠી, જયા વર્મા સિંહા અને સંજીવ કુમાર જિંદાલ—દ્વારા ઓગસ્ટના 15 દિવસોમાં એક પણ નવા કેસની નોંધણી કે નિકાલ કરવામાં આવ્યો નથી. એટલું જ નહીં, ઓગસ્ટ મહિનામાં મુખ્ય માહિતી આયુક્ત ગોયલ પાસે પણ ન તો કોઈ અપીલ નોંધાઈ છે કે ન તો તેમણે કોઈ અપીલનો નિકાલ કર્યો છે.
2026 માં અત્યાર સુધીની સ્થિતિ
વર્ષ 2026 માં ઓગસ્ટ સુધીના કુલ આંકડાઓ અનુસાર, CIC ને અત્યાર સુધીમાં કુલ 20,163 અપીલો પ્રાપ્ત થઈ છે. જોકે, તેની સામે આયોગ દ્વારા માત્ર 11,903 અપીલોનો જ નિકાલ કરી શકાયો છે, જેના કારણે પેન્ડિંગ કેસોનો આંકડો સતત વધી રહ્યો છે.
પારદર્શિતા કાર્યકર્તાઓએ ઉઠાવ્યા ગંભીર સવાલો
આ સ્થિતિ અંગે પારદર્શિતા કાર્યકર્તા અને નિવૃત્ત કમોડોર લોકેશ બત્રાએ સીઆઈસીની કામગીરી પર તીવ્ર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે વર્ષ 2015 ના એક કિસ્સાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જ્યારે આયોગમાં 40,000 થી વધુ કેસો પેન્ડિંગ હતા. પરંતુ તે સમયે આયોગ પાસે મુખ્ય માહિતી આયુક્ત નહોતા અને 3 માહિતી આયુક્તના પદો ખાલી હતા.
બત્રાએ સવાલ ઉઠાવતા જણાવ્યું હતું કે, શું વર્તમાન માહિતી આયુક્તો RTI નો ઉપયોગ કરનારા નાગરિકોને હતાશ કરવા અને નાગરિકોના જાણવાના અધિકારને ખતમ કરવા માટે જાણીજોઈને ધીમી ગતિએ કામ કરી રહ્યા છે? સંપૂર્ણ સ્ટાફ હોવા છતાં આટલી મોટી સંખ્યામાં કેસો પેન્ડિંગ રહેવા એ ગંભીર બાબત છે. તેમણે સીઆઈસીમાં મોટા સુધારાઓની માંગ કરતા સૂચન કર્યું હતું કે મુખ્ય માહિતી આયુક્ત સહિત આયોગે શનિવારના દિવસે પણ કામ કરવું જોઈએ જેથી પડતર કેસોનો ઝડપથી નિકાલ થઈ શકે.
આ પણ વાંચોઃ દલિત શખ્સે RTI કરતા સરપંચ પતિ સહિત 7 લોકોએ કુહાડીથી હુમલો કર્યો
