દિલ્હીના લોધી એસ્ટેટ વિસ્તારમાં આવેલી પ્રતિષ્ઠિત સરદાર પટેલ વિદ્યાલયમાં આઝાદીના પર્વ નિમિત્તે આયોજિત સ્વતંત્રતા દિવસ અને શિષ્યવૃત્તિ વિતરણ સમારોહમાં એક મોટો વિવાદ સામે આવ્યો છે. જવાહરલાલ નેહરુ યુનિવર્સિટી (JNU) ના નિવૃત્ત પ્રોફેસર અને દેશના જાણીતા રાજકીય વિજ્ઞાની ઝોયા હસનને આ કાર્યક્રમમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા. તેઓ સવારે 10:00 વાગ્યે રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવાના હતા અને શાળાના વિદ્યાર્થીઓને સંબોધિત કરવાના હતા. પરંતુ, કાર્યક્રમના થોડા જ કલાકો પહેલા વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ (VHP) ના કાર્યકરો દ્વારા શાળા પરિસરની બહાર વિરોધ પ્રદર્શન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. સુરક્ષા પરિસ્થિતિ બગડવાની આશંકા અને ધમકીઓને પગલે પ્રોફેસર ઝોયા હસનનું વક્તવ્ય અને હાજરી અંતિમ ક્ષણે રદ કરવાની ફરજ પડી હતી.
VHP નો વિરોધ અને અંતિમ ક્ષણે સુરક્ષાનો નિર્ણય
માહિતી અનુસાર, સરદાર પટેલ વિદ્યાલય પાછલા 1 મહિના કરતા પણ વધુ સમયથી આ કાર્યક્રમ માટે પ્રોફેસર હસનના સંપર્કમાં હતું અને ગુરૂવાર રાત્રિ સુધી તમામ તૈયારીઓ આખરી તબક્કામાં હતી. નક્કી થયેલા આયોજન મુજબ શાળાના 2 ફેકલ્ટી મેમ્બર્સ પ્રોફેસર હસનને તેમના નિવાસસ્થાનેથી સન્માનપૂર્વક લઈ આવવાના હતા. પરંતુ શુક્રવારે સવારે શાળાના સુરક્ષા કર્મચારીઓ તેમના ઘરે પહોંચ્યા હતા અને માહિતી આપી હતી કે શાળા તથા તેમની અંગત સુરક્ષાને જોખમ હોવાને કારણે આ કાર્યક્રમ રદ કરવામાં આવ્યો છે.
સવારે શાળા બહાર VHP કાર્યકર્તાઓ મોટી સંખ્યામાં એકઠા થઈ ગયા હતા અને સૂત્રોચ્ચાર શરૂ કર્યા હતા. બનાવની જાણ થતાં જ સ્થિતિને નિયંત્રિત કરવા માટે દિલ્હી પોલીસનો કાફલો ઘટનાસ્થળે તૈનાત કરવામાં આવ્યો હતો. પ્રોફેસર ઝોયા હસન ગેરહાજર રહેતા, શાળાનું સંચાલન કરતી સંસ્થા ગુજરાત એજ્યુકેશન સોસાયટી (GES) ના પ્રમુખ અને શાળાના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી શ્વેતા કલ્યાણવાલાએ મુખ્ય અતિથિ તરીકે ધ્વજવંદન કર્યું હતું. બહાર ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શન વચ્ચે બાકીનો કાર્યક્રમ શાળાના ઓડિટોરિયમની અંદર ખસેડવામાં આવ્યો હતો.
આ પણ વાંચોઃ VHP નેતાએ દુકાને કપડાં બદલવા આવેલી દલિત મહિલાને ગાળો ભાંડી
‘બહુલતાવાદ’ વિષય પર આપવાના હતા વક્તવ્ય
પ્રોફેસર ઝોયા હસન શુક્રવારે સવારે 10:00 વાગ્યે વિદ્યાર્થીઓ સમક્ષ ‘બહુલતાવાદ’ (Pluralism) જેવા મહત્વના અને સહિષ્ણુતા દર્શાવતા વિષય પર પોતાનું વ્યાખ્યાન આપવાના હતા. જોકે આ કાર્યક્રમની કોઈ જાહેર જાહેરાત કરવામાં આવી નહોતી, પરંતુ શાળા દ્વારા વાલીઓને નિમંત્રણ પત્ર મોકલવામાં આવ્યા હતા. પ્રોફેસર હસનને છેલ્લા 2 દિવસથી સોશિયલ મીડિયા પર ભારે ટ્રોલિંગ, નફરતભરી ટિપ્પણીઓ અને ધમકીઓ મળી રહી હતી, જે આખરે આ પ્રકારના વિરોધમાં પરિણમી હતી.
દિલ્હી પોલીસે આ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું હતું કે તેમને શાળા તરફથી કાયદો અને વ્યવસ્થા બગડવાની શક્યતા દર્શાવતો ઇમરજન્સી કોલ મળ્યો હતો. કંટ્રોલ રૂમને ચેતવણી આપવામાં આવી હતી કે જો પોલીસ પહોંચવામાં મોડું કરશે તો સુરક્ષા સામે ગંભીર જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. પોલીસ અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, શાળા સંચાલકોએ પ્રોફેસર હસનની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને કાર્યક્રમ રદ કરવાનો સ્વયં નિર્ણય લીધો હતો અને પોલીસે માત્ર કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવા માટે જ બંદોબસ્ત ગોઠવ્યો હતો.
શૈક્ષણિક જગત અને બુદ્ધિજીવીઓમાં ભારે રોષ
આ ઘટના સામે આવ્યા બાદ સોશિયલ મીડિયા પર શૈક્ષણિક જગત અને બુદ્ધિજીવીઓ દ્વારા તીવ્ર પ્રતિક્રિયાઓ આપવામાં આવી રહી છે. અર્થશાસ્ત્રી અને JNU ના પૂર્વ પ્રોફેસર જયતી ઘોષે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર લખ્યું હતું કે, જ્યાર સુધી સત્તાવાર સ્ત્રોતો દ્વારા કાર્યક્રમ રદ કરવાનો અપ્રત્યક્ષ દબાણ કામ ન કરી શક્યું, ત્યારે અંતિમ ક્ષણે આ પ્રકારનું આત્યંતિક પગલું ભરવામાં આવ્યું. દેશના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સામાજિક વિજ્ઞાની દ્વારા શાળાના બાળકોને ‘બહુલતાવાદ’ પર વ્યાખ્યાન આપવું, વર્તમાન નેતાગીરી માટે અસહ્ય બની ગયું છે.
તેવી જ રીતે દિલ્હી યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર અપૂર્વા નંદે પણ પોલીસની કામગીરી સામે સવાલ ઉઠાવતા ‘X’ પર લખ્યું કે, દિલ્હી પોલીસે ઉપદ્રવીઓને રોકવાના બદલે શાળાને પ્રોફેસર ઝોયા હસનનું વ્યાખ્યાન રદ કરવા માટે મજબૂર કરી. આમ છતાં તેઓ પોતાને પ્રોફેશનલ પોલીસ દળ તરીકે ઓળખાવવા માંગે છે. જોકે, બાળકો પોતાની રીતે જ શોધી લેશે કે પ્રોફેસર હસન કોણ છે અને તેમને કોનાથી મળતા રોકવામાં આવ્યા હતા. સ્વતંત્રતા દિવસ જેવા અવસરે એક પ્રતિષ્ઠિત વિચારક અને શિક્ષણશાસ્ત્રીને શાળાના કાર્યક્રમમાં પ્રવચન આપતા રોકવાની આ ઘટનાએ દેશમાં અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને શૈક્ષણિક સ્વાયત્તતા સામે નવા પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે.
આ પણ વાંચોઃ અમદાવાદમાં હિંદુ યુવતી-મુસ્લિમ યુવકના લગ્ન મુદ્દે VHP-બજરંગદળે ધમાલ મચાવી
