લખનઉના 10, વિધાનસભા માર્ગ પર સ્થિત ડૉ. આંબેડકર મહાસભા પરિસર હાલ ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણનું મુખ્ય કેન્દ્ર બન્યું છે. વર્ષ 1991માં ડૉ. આંબેડકરના પત્ની સવિતા આંબેડકર દ્વારા આ સ્થળે બાબા સાહેબના પવિત્ર અસ્થિ કલશ અને પ્રતિમાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી આ સ્થળ બહુજન સમાજની આસ્થા અને ગૌરવનું એક ઐતિહાસિક કેન્દ્ર રહ્યું છે. જો કે, યોગી આદિત્યનાથ સરકારે વર્ષ 2021માં ઐશબાગ ઈદગાહની સામે ‘ભારત રત્ન ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકર સ્મારક અને સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર’નો શિલાન્યાસ કર્યો હતો. હવે આ નવું ભવ્ય સ્મારક તૈયાર થતાં, મહાસભા પરિસરમાંથી અસ્થિ કલશ, પ્રતિમા અને બુદ્ધ વિહારને ત્યાં સ્થાનાંતરિત કરવાનો નિર્ણય લેવાયો છે, જેનો વિપક્ષી દળો અને દલિત નેતાઓ દ્વારા સખત વિરોધ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
વિપક્ષી નેતાઓનો ભારે વિરોધ અને આંદોલનની ચીમકી
આ સ્થાનાંતરણના સમાચાર સામે આવતા જ વિવિધ રાજકીય પક્ષોના દલિત નેતાઓ આંબેડકર મહાસભા ખાતે એકત્રિત થવા લાગ્યા છે. અસ્થિ કલશ અને પ્રતિમા હટાવવાના વિરોધમાં મુખ્ય વિપક્ષી પક્ષોએ મોરચો ખોલ્યો છે. કોંગ્રેસના અનુસૂચિત જાતિ વિભાગના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ રાજેન્દ્ર પાલ ગૌતમ સૌથી પહેલા મહાસભા પહોંચ્યા હતા અને તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે દલિત આસ્થાના આ કેન્દ્રમાંથી અસ્થિ કલશ કે પ્રતિમાને કોઈ પણ સંજોગોમાં ખસેડવા દેવામાં આવશે નહીં, અને જો સરકાર આવું કરશે તો તેનો આકરો વિરોધ કરવામાં આવશે.
આ ઉપરાંત આઝાદ સમાજ પાર્ટીના અધ્યક્ષ અને સાંસદ ચંદ્રશેખર આઝાદે પણ 20 મેના રોજ મહાસભાની મુલાકાત લીધી હતી. તેમણે આ નિર્ણયને બહુજન સમાજનું અપમાન ગણાવીને સરકાર સામે ઉગ્ર આંદોલન કરવાની ચીમકી આપી છે. આમ આદમી પાર્ટીના રાજ્યસભા સાંસદ સંજય સિંહે લખનઉમાં પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરીને આ પગલાની આકરી ટીકા કરી છે અને મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથને પત્ર લખીને આ મામલે તત્કાલ હસ્તક્ષેપ કરવા અને સ્થાનાંતરણની પ્રક્રિયા રોકવા માંગ કરી છે. વિપક્ષી મોરચાના ભાગરૂપે સમાજવાદી પાર્ટીએ પણ દલિત અસ્મિતા સાથે જોડાયેલા આ સંકુલને અન્ય જગ્યાએ ખસેડવાની યોગી સરકારની પ્રક્રિયા સામે પોતાનો ઉગ્ર વિરોધ નોંધાવ્યો છે.
આ પણ વાંચોઃ દલિત બહેનોની જાનમાં ડો.આંબેડકરની તસવીર ફાડી ઠાકુરોએ હુમલો કર્યો
સરકારનો પક્ષ: ભવ્ય સ્થાયી સ્મારકનું નિર્માણ
બીજી તરફ, સરકાર અને આંબેડકર મહાસભાના સત્તાધીશો આ વિરોધને રાજકીય પ્રેરિત અને બિનજરૂરી ગણાવી રહ્યા છે. આંબેડકર મહાસભાના અધ્યક્ષ અને ઉત્તર પ્રદેશ સરકારના રાજ્ય મંત્રી લાલજી પ્રસાદ નિર્મલે જણાવ્યું છે કે હાલનું મહાસભા પરિસર અસ્થાયી છે. જ્યારે સવિતા આંબેડકરે અસ્થિ કલશ સ્થાપિત કર્યો ત્યારે તેમણે જ કોઈ ભવ્ય સ્થાયી સ્મારકમાં તેને રાખવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી.
નિર્મલના જણાવ્યા અનુસાર, અગાઉની અખિલેશ યાદવ સરકારે સીજી સિટીમાં 4 એકર જમીન આપવાનું વચન આપ્યું હતું પરંતુ તેઓ પાછળથી ફરી ગયા હતા અને સ્મારક બની શક્યું ન હતું. ત્યારબાદ ઉત્તર પ્રદેશમાં યોગી આદિત્યનાથની સરકાર આવી ત્યારે તેમની પાસે આ માટે વિનંતી કરાઈ હતી. યોગી સરકારે આંબેડકર મહાસભાના જ એક કાર્યક્રમમાં આપેલું વચન નિભાવતા ઐશબાગમાં ભવ્ય સ્મારક તૈયાર કરાવ્યું છે. આ નવા કેન્દ્રમાં વિશાળ લાઈબ્રેરી, ઓડિટોરિયમ અને શોધ કેન્દ્ર (રિસર્ચ સેન્ટર) જેવી આધુનિક સુવિધાઓ હશે. સરકારનું કહેવું છે કે આ બાબા સાહેબની સ્મૃતિઓને અસ્થાયી આવાસમાંથી કાયમી અને ભવ્ય આવાસમાં મોકલવાનો સકારાત્મક પ્રયાસ છે અને વિપક્ષ પાસે કોઈ મુદ્દો ન હોવાથી તેઓ આ બાબતે બિનજરૂરી રાજકારણ રમી રહ્યા છે.
આંબેડકર મહાસભા પરિસરનું ઐતિહાસિક મહત્વ
લખનઉનું આ પરિસર માત્ર એક સામાન્ય કાર્યાલય નથી, પરંતુ ભારતભરના બહુજન સમાજ માટે અત્યંત પવિત્ર ધરોહર સમાન છે. આ ઐતિહાસિક સંકુલમાં ડૉ. સવિતા આંબેડકર દ્વારા સ્થાપિત ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકરનો પવિત્ર અસ્થિ કલશ સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યો છે. આ પવિત્ર સ્થળ પર પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ કે.આર. નારાયણન દ્વારા રોપવામાં આવેલું ઐતિહાસિક બોધિ વૃક્ષ પણ આવેલું છે. આ ઉપરાંત પરિસરમાં એક ભવ્ય ધમ્મ ચક્ર સ્થાપિત છે, જેનું અનાવરણ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ સંકુલમાં બાબા સાહેબ આંબેડકરની 12 ફૂટ ઊંચી ભવ્ય કાંસાની પ્રતિમા પણ સ્થાપિત છે. હાલમાં આ ઐતિહાસિક અને પવિત્ર સ્મારકના સ્થાનાંતરણને લઈને ઉત્તર પ્રદેશનું રાજકીય વાતાવરણ સંપૂર્ણપણે ગરમાયેલું છે અને આગામી દિવસોમાં વિપક્ષી પક્ષો આ મુદ્દાને લઈને સરકાર સામે વધુ ઉગ્ર આંદોલન છેડે તેવી શક્યતા દેખાઈ રહી છે.
આ પણ વાંચોઃ હંગરીનો રોમા સમાજ કેમ ડૉ.આંબેડકરને મુક્તિદાતા માની પૂજે છે?
