છતરપુર/પન્ના: મધ્યપ્રદેશના પન્ના અને છતરપુર જિલ્લામાં વિકાસ અને અસ્તિત્વ વચ્ચે એક ભયાનક સંઘર્ષ છેડાયો છે. એક તરફ સરકાર 44,000 કરોડના ‘કેન-બેટવા લિંક પ્રોજેક્ટ’ (KBLP) ને બુંદેલખંડની તરસ છિપાવનારી યોજના ગણાવી રહી છે, તો બીજી તરફ હજારો આદિવાસી પરિવારો માટે આ પ્રોજેક્ટ વિનાશનું પ્રતીક બન્યો છે. પોતાની પૈતૃક જમીન અને જંગલો છીનવાઈ જવાના ડરથી આદિવાસી મહિલાઓએ પ્રતીકાત્મક ચિતાઓ સજાવીને અનોખું વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું છે, જેણે સમગ્ર દેશનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.
અસ્તિત્વ માટે ‘પંચતત્વ સત્યાગ્રહ’
દાઉધન ડેમ નિર્માણ સ્થળ પાસે આદિવાસી મહિલાઓ પોતાના માસૂમ બાળકો સાથે ચિતા પર બેસીને વિરોધ કરી રહી છે. ‘પંચતત્વ સત્યાગ્રહ’ના નામે ચાલી રહેલા આ આંદોલનમાં ‘જળ સત્યાગ્રહ’ અને ‘ચૂલા બંધ’ જેવા આકરા નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા છે. કેન નદીના પાણીમાં કમર સુધી ડૂબીને આ મહિલાઓ વળતરની માંગ સાથે તેમની સંસ્કૃતિ અને વારસાને બચાવવા પોકાર કરી રહી છે. આદિવાસીઓની સ્પષ્ટ માંગ છે કે તેમને રોકડ રકમને બદલે “જમીન સામે જમીન” આપવામાં આવે, કારણ કે માટી તેમના માટે માત્ર મિલકત નહીં પણ ઓળખ છે.
આ પણ વાંચો: ધોળકાના લોલીયાના વિજય ચાવડાની હત્યાના 5 આરોપીઓને આજીવન કેદ
બંધારણીય અધિકારોનું હનન અને દમન
આદિવાસી સમાજ અને ‘જય કિસાન આંદોલન’ના કાર્યકર્તાઓનો આરોપ છે કે આ પ્રોજેક્ટ પંચાયત (અનુસૂચિત વિસ્તારો સુધી વિસ્તરણ) અધિનિયમ (PESA) અને વન અધિકાર અધિનિયમ (FRA) હેઠળ મળેલા બંધારણીય અધિકારોનું સીધું ઉલ્લંઘન છે. આંદોલનકારીઓએ વહીવટીતંત્ર પર દમનકારી નીતિ અપનાવવાનો ગંભીર આરોપ લગાવ્યો છે. આંદોલન સ્થળે ખોરાક અને પાણીનો પુરવઠો રોકવા માટે ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS) ની કલમ 163 લાગુ કરવામાં આવી હોવાના દાવા પણ કરાયા છે.
પર્યાવરણીય તારાજીની ભીતિ
આ સંઘર્ષના કેન્દ્રમાં માત્ર વિસ્થાપન જ નહીં, પરંતુ પર્યાવરણીય વિનાશ પણ છે. પન્ના ટાઈગર રિઝર્વનો મોટો હિસ્સો ડૂબવાથી વાઘ, ગીધ અને ઘડિયાળ જેવા વન્યજીવોના આશ્રયસ્થાનો છીનવાઈ જશે. અંદાજે 20 લાખ વૃક્ષોનું નિકંદન કાઢવામાં આવશે, જેની સીધી અસર સ્થાનિક આબોહવા પર પડશે.
આ પણ વાંચો: બેંકોએ 3 વર્ષમાં મિનિમમ બેલેન્સ પેનલ્ટી તરીકે રૂ. 19,000 કરોડ વસૂલી લીધાં
વહીવટીતંત્રે માત્ર આશ્વાસન આપ્યું
વધતા તણાવને જોતા, 16 એપ્રિલ 2026ના રોજ જિલ્લા વહીવટીતંત્ર દ્વારા દરેક અસરગ્રસ્ત ગામમાં ફરીથી ‘ડોર-ટુ-ડોર’ સર્વે કરવાનું આશ્વાસન આપવામાં આવ્યું છે. આ ખાતરી બાદ આંદોલનને હાલ 10 દિવસ માટે સ્થગિત કરવામાં આવ્યું છે. જોકે, આ વિરામ કાયમી શાંતિ નથી પણ તોફાન પહેલાની શાંતિ જેવો જણાય છે. કેન-બેટવા લિંક પ્રોજેક્ટની સફળતા માટે વહીવટીતંત્રે સિંચાઈના દાવાઓ અને આદિવાસી પરિવારોના માનવીય અધિકારો વચ્ચે સંતુલન સાધવું અનિવાર્ય છે.
આ પણ વાંચો: જાતિગત અપમાનથી કંટાળી દલિત યુવકે ખુદને આગ ચાંપી દીધી
