ગાંધીજીની 155મી જન્મ જયંતિની ઉજવણીના કાર્યક્રમમાં દલિતો સાથે ભેદભાવની એક ઘટના સામે આવી છે. 2 ઓક્ટોબરના દિવસે કર્ણાટકના બાગલકોટ જિલ્લામાં ટેરાડલ તાલુકના તમાદાદ્દી ગામમાં આયોજિત લક્ષ્મી દેવી મંદિરના મેળામાં દલિત સમાજના લોકો સાથે ખુલ્લેઆમ અસ્પૃશ્યતા આચરવામાં આવી હતી. મેળા દરમિયાન સવર્ણ જાતિના લોકો માટે ભવ્ય ભોજનની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી, જ્યારે દલિતોને હલકી કક્ષાની ગણાતી માત્ર ફર્મેન્ટેડ ચોખાની ‘ગાંજી’ અલગથી પીરસવામાં આવી હતી. આ ઘટનાએ સાબિત કર્યું છે કે 21મી સદીમાં પણ ધાર્મિક મેળાવડાઓમાં મનુવાદી અને જાતિવાદી માનસિકતા કઈ હદે હાવી છે.
દલિતો માટે અલગ ભોજન અને ‘ગાંજી’ પીરસી અપમાન
તમાદાદ્દી ગામના રહેવાસી બાસ્પા યલદગલ નામના દલિત યુવકે ટેરાડલ પોલીસ સ્ટેશનમાં નોંધાવેલી ફરિયાદ મુજબ, ૨ ઓક્ટોબરે લક્ષ્મી દેવી મંદિરના ઉત્સવમાં આખા ગામને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ ભોજન સમારંભ વખતે દલિત સમાજના સભ્યો માટે અલગથી જ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. સવર્ણોને ઉત્તમ ભોજન પીરસાયું, જ્યારે દલિતોને સદીઓ જૂની આસુરી પરંપરાની જેમ અલગ બેસાડીને માત્ર ખમીર ચડેલા ચોખામાંથી બનતી ‘ગાંજી’ આપવામાં આવી હતી.
આ પણ વાંચો: ડૉ.આંબેડકર અને ગાંધીજી પણ જેમની સલાહ લેતા એ કોણ?
પોલીસે બાસ્પાની ફરિયાદના આધારે ૩ ઓક્ટોબરે સુકુમાર પાટીલ, બસવરાજ યદાવાડ, નંદપ્પા નંદપ્પનાવર, ભીમપ્પા કોન્નુર અને સુરેશ અક્કીવટ્ટી સહિત ૨૦ જેટલા સવર્ણ આગેવાનો વિરુદ્ધ નામજોગ અને અન્ય આરોપીઓ સામે ગુનો દાખલ કર્યો છે.
બંધારણના અનુચ્છેદ 17 અને ગાંધી મૂલ્યોના ધજાગરા
ભારતીય બંધારણનો અનુચ્છેદ 17 દેશમાંથી અસ્પૃશ્યતાને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરે છે અને તેનું કોઈપણ સ્વરૂપમાં આચરણ કરવું એ નાગરિક અધિકાર સંરક્ષણ અધિનિયમ 1955 હેઠળ ગંભીર ગુનો છે. અફસોસની વાત એ છે કે આ કૃત્ય એ જ 2 ઓક્ટોબરે આચરવામાં આવ્યું, જેને આખો દેશ અસ્પૃશ્યતા નિવારણ અને સમાનતાના પ્રણેતા મહાત્મા ગાંધીની જયંતી તરીકે ઉજવે છે. ધાર્મિક સ્થળે જ દલિતોને સમાન અધિકારથી વંચિત રાખીને આ સ્થાનિક સવર્ણોએ કાયદા અને માનવતા બંનેના ધજાગરા ઉડાવ્યા છે. તમાદાદ્દી ગામમાં આ અગાઉ ‘પંચકલ્યાણોત્સવ’ નામના ધાર્મિક આયોજનમાં પણ દલિતો સાથે આવો જ ભેદભાવ કરાયો હોવાના આરોપો ઉઠ્યા હતા.
અંગનવાડીથી લઈને શાળાના રસોડા સુધી જાતિવાદ
દલિતો પ્રત્યેનો આ વિષમ ભેદભાવ માત્ર મંદિરના મેળાવડા પૂરતો સીમિત નથી. ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ માં કર્ણાટકના જ શિવોમગ્ગા જિલ્લાના મુગદથી ગામમાં એક દલિત મહિલાને સત્તાવાર રીતે અંગનવાડી હેલ્પર તરીકે નીમવામાં આવ્યા બાદ સવર્ણ ગ્રામજનોએ પોતાના બાળકોને અંગનવાડીએ મોકલવાનું બંધ કરી દીધું હતું. આ મામલે DC પ્રભુલિંગ કવલીકટ્ટી અને CDPO ગાયત્રી રામચંદ્રએ પોલીસ કાફલા સાથે ગામની મુલાકાત લઈ બેઠક યોજવી પડી હતી.
આ પણ વાંચો: દલિતોના અલગ મતાધિકારના વિરોધમાં ગાંધીજીએ કેવા પેંતરા કરેલા?
આ જ પ્રકારની શરમજનક ઘટના થોડા મહિના અગાઉ ઓડિશાના બરગઢ જિલ્લાના દીવાનપાલી અંગનવાડી કેન્દ્રમાં પણ બની હતી. જ્યાં દલિત રસોઈયાના હાથનું રાંધેલું ભોજન સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરીને ગ્રામજનોએ અંગનવાડીને તાળાબંધી કરી દીધી હતી.
સિસ્ટમ સામે દલિત સમાજનો આક્રોશ
દક્ષિણથી લઈને પૂર્વ ભારત સુધી સરકારી શાળાઓ, અંગનવાડીઓ અને ધાર્મિક ઉત્સવોમાં દલિતો સાથે થતો આ અમાનવીય વ્યવહાર એ વાતનો પુરાવો છે કે કાયદાકીય જોગવાઈઓ હોવા છતાં જાતિવાદી માનસિકતા જમીની સ્તરે નાબૂદ થઈ નથી. બાગલકોટની ઘટના બાદ સ્થાનિક દલિત સંગઠનોએ તમામ 20 આરોપીઓની તાત્કાલિક ધરપકડ કરવાની અને ગામમાં અસ્પૃશ્યતા નાબૂદ કરવા માટે કડક પગલાં લેવાની માગ કરી છે.
આ પણ વાંચો: સરકારી શિક્ષણની દશા: ક્યાંક એક જ શિક્ષક, તો ક્યાંક શૂન્ય વિદ્યાર્થી!
