ગુજરાતમાં આંતરજાતીય પ્રેમલગ્ન કરનાર યુવક-યુવતીઓ આજે પણ જીવલેણ જોખમમાં જીવે છે. જ્યારે બે પુખ્ત વ્યક્તિઓ પોતાની પસંદગીથી લગ્ન કરે છે, ત્યારે જાતિવાદી તત્વો “ઓનર”ના નામે હત્યા, હુમલા અને આતંક ફેલાવે છે. સવાલ એ છે કે જ્ઞાતિના ઘમંડમાં આ તત્વો સગી બહેન કે પુત્રીની પણ હત્યા કરતા કેમ નથી અચકાતા? અને સરકાર આવી હિંસા સામે કેમ અસરકારક રીતે ઊભી નથી થતી? આ પ્રશ્નો માત્ર વ્યક્તિગત દુર્ઘટનાઓ નથી, પરંતુ સમગ્ર સમાજની માનસિકતા અને વ્યવસ્થાની નિષ્ફળતા દર્શાવે છે.
ગુજરાતમાં આંતરજાતીય લગ્નનો દર રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં ઘણો નીચો છે. નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વે મુજબ તે માત્ર 2.59 ટકા છે, જ્યારે સગા-સગાઈના લગ્નનો દર 28 ટકા જેટલો ઊંચો છે. આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે જાતિવ્યવસ્થા હજુ પણ મજબૂત પકડ જમાવીને બેઠી છે. નવસર્જન ટ્રસ્ટના સર્વે મુજબ ગુજરાતના હજારો ગામોમાં આંતરજાતીય લગ્ન પર અકથિત પ્રતિબંધ છે. આવા દંપતીઓને હિંસા, બહિષ્કાર, ધમકી અને ગામ છોડવાની મજબૂરીનો સામનો કરવો પડે છે. જ્યારે દલિત યુવાન ઉચ્ચ જાતિની યુવતી સાથે લગ્ન કરે છે, ત્યારે પ્રતિક્રિયા વધુ તીવ્ર બને છે. આ માત્ર વ્યક્તિગત વિરોધ નથી, પરંતુ જાતિની “શુદ્ધતા” અને સામાજિક વર્ચસ્વનેને કાયમ રાખવાનો સંઘર્ષ છે.
આ પણ વાંચો: વાલ્મિકી યુવાનોએ કરણી સેનાના નેતાને દોડાવી-દોડાવીને માર્યો!
તાજેતરના કેસો આ વાતને વધુ સ્પષ્ટ કરે છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં રાજકોટમાં 27 વર્ષીય દલિત યુવાન વિમલ વાણીયાની તેના સાળા દ્વારા જાહેરમાં છરી મારી હત્યા કરવામાં આવી. સાત વર્ષ પહેલાં થયેલા આંતરજાતીય લગ્ન અને બાળક હોવા છતાં જાતિના અભિમાને જીવ લીધો. 2025માં બનાસકાંઠામાં 18 વર્ષીય ચંદ્રિકા ચૌધરીની કથિત ઓનર કિલિંગ, પાટણ અને બનાસકાંઠામાં દલિત વરરાજાને ઘોડા પર બેસવા ન દેવા, અમદાવાદ વિસ્તારના જૂના કેસો – આ બધું એક જ વાત કહે છે.
જાતિવાદી તત્વો માત્ર વિરોધ નથી કરતા, તેઓ દાખલો બેસાડવા માટે હત્યા કરે છે. સગી બહેન કે પુત્રીને પણ મારી નાખીને તેઓ સમાજને સંદેશ આપે છે કે જ્ઞાતિની સીમા ઓળંગનારને આ જ પરિણામ ભોગવવું પડશે. આ રીતે તેઓ ભવિષ્યના આંતરજાતીય પ્રેમલગ્નને અટકાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે. ભયનું વાતાવરણ બનાવીને તેઓ યુવાનોને પોતાની પસંદગી કરવાની હિંમત જ તોડી નાખવા માગે છે.
આ પણ વાંચો: બંગાળની ખાડીમાં બોટ ડૂબતા 500 લોકોના મોતની આશંકા
સરકાર આ બાબતમાં કેટલીક યોજનાઓ ચલાવે છે. ડૉ. સવિતામાઈ આંબેડકર આંતરજાતીય લગ્ન સહાય યોજના હેઠળ છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં 6,268 દંપતીઓને સહાય મળી છે અને 2024-25માં 1,775 લગ્ન નોંધાયા. આ વધારો સકારાત્મક છે અને સૂચવે છે કે કેટલાક યુવાનો હિંમત બતાવી રહ્યા છે. પરંતુ જ્યારે હત્યા થાય છે, ત્યારે તપાસ ધીમી ચાલે છે, સજા દર નીચો રહે છે અને ઘણા કેસોમાં સમાધાન થઈ જાય છે. પોલીસ અને વહીવટી તંત્રમાં જાતિવાદી પૂર્વગ્રહ હોય ત્યારે કાયદો નબળો પડી જાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટે વારંવાર કહ્યું છે કે પુખ્ત વ્યક્તિઓના આંતરજાતીય લગ્નમાં કોઈ દખલગીરી ગેરકાયદેસર છે અને રાજ્યે આવા દંપતીઓને રક્ષણ આપવું જોઈએ.
છતાં ગુજરાતમાં આવા દંપતીઓને પૂરતું અને સમયસર રક્ષણ મળતું નથી. આ બિનકાર્યક્ષમતા અને ઉદાસીનતા જાતિવાદી તત્વોને આડકતરું પ્રોત્સાહન આપે છે. જ્યારે હત્યારાઓને ઝડપી અને કડક સજા નથી થતી, ત્યારે તેઓ વધુ હિંમતવાન બને છે.
જાતિવાદ જીવતો રહે છે કારણ કે તે માત્ર વ્યક્તિગત પૂર્વગ્રહ નથી, પરંતુ સામાજિક અને આર્થિક સત્તાનું સાધન છે. જ્યારે દલિત યુવાન ઉચ્ચ જાતિની યુવતી સાથે લગ્ન કરે છે, ત્યારે તે જાતિની “શુદ્ધતા” અને પ્રભુત્વને પડકાર આપે છે. આ પડકારને કચડી નાખવા માટે હિંસાનો ઉપયોગ થાય છે. સગી બહેનની હત્યા કરીને તેઓ બતાવે છે કે જ્ઞાતિનો ઘમંડ રક્તસંબંધથી પણ મોટો છે. આવા દાખલા ભયનું વાતાવરણ બનાવે છે અને યુવાનોને આંતરજાતીય પ્રેમથી દૂર રાખે છે. જાતિવ્યવસ્થા પોતાના અસ્તિત્વ માટે આવી હિંસાને જરૂરી માને છે. જ્યાં સુધી સમાજમાં જાતિને આધારે માન-અપમાન નક્કી થતું રહેશે, ત્યાં સુધી આ હિંસા ચાલુ રહેશે.
આ પણ વાંચો: ગાંધીનગરમાં આચાર્યના પુત્રે સગીર સાથે કુકર્મ આચર્યું, POCSO-એટ્રોસિટી નોંધાઈ
આંતરજાતીય પ્રેમલગ્ન કરનાર યુવક-યુવતીઓ બંધારણીય અધિકારનો ઉપયોગ કરે છે. તેઓ જાતિવ્યવસ્થાને તોડવાનું કામ કરે છે, જે ડૉ. આંબેડકરે પણ જરૂરી માન્યું હતું. તેમને રક્ષણ, ન્યાય અને સામાજિક સમર્થન મળવું જોઈએ. જાતિવાદી તત્વો અને ઓનર કિલરોને કડક સજા થવી જોઈએ. સરકારે માત્ર યોજનાઓ જ નહીં, પરંતુ ઝડપી તપાસ, વિશેષ રક્ષણ એકમો અને નિષ્પક્ષ ન્યાયની ખાતરી કરવી જોઈએ. જ્યાં સુધી જાતિના ઘમંડને સામાજિક અને કાયદાકીય રીતે પડકારવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી આ હિંસા ચાલુ રહેશે. આંતરજાતીય પ્રેમ એ અપરાધ નથી – જાતિવાદ અને હત્યા છે. સમાજે હવે નિર્ણય કરવો પડશે કે તે પ્રેમ અને સમાનતાની સાથે ઊભો રહેશે કે જાતિના મિથ્યાભિમાન અને હિંસાની સાથે.
આ પણ વાંચો: દલિત યુવક શિવજીને દૂધ ચઢાવવા ગયો, મનુવાદીઓએ ધોઈ નાખ્યો
