RSS-BJP ને કારણે ભારતની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને યુનિવર્સિટીઓની સ્વાયત્તતા પર તોળાઈ રહેલું સંકટ હવે અત્યંત ગંભીર વળાંક પર પહોંચી ગયું છે. છેલ્લા 13 વર્ષો દરમિયાન રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) અને ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) ની નીતિઓ અને વિચારધારાના પ્રભાવ હેઠળ દેશની ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓને ઉધઈની જેમ ખોખલી કરી નાખવામાં આવી હોવાનો સનસનાટીભર્યો દાવો સામે આવ્યો છે. વિદ્વાન પ્રોફેસર ગણેશ દેવી દ્વારા દેશના શૈક્ષણિક તંત્રને પુનર્જીવિત કરવા માટે તૈયાર કરાઈ રહેલા વિશેષ અહેવાલના સંદર્ભમાં જાણીતા વિચારકો અને પત્રકારોએ યુનિવર્સિટીઓની આંતરિક તબાહીનો ચિંતાજનક ચિતાર રજૂ કર્યો છે.
શિક્ષણ જગતમાં અત્યારે જે વિનાશ થઈ રહ્યો છે તેને નેપાળના પૂર કે ભૂકંપ જેવા દ્રશ્યમાન વિનાશ સાથે સરખાવી શકાય નહીં. ભૂકંપ અને પૂર પોતાના નિશાન છોડી જાય છે, પરંતુ યુનિવર્સિટીઓમાં આવી પડેલી આ તબાહી કોઈ ભયાનક દુષ્કાળ કે રોગચાળા જેવી છે. બહારથી જોતાં ભવ્ય ઈમારતો, વર્ગખંડો અને વહિવટી ભવનો અકબંધ દેખાય છે, પરંતુ તેની અંદર રહેલો જ્ઞાન અને સદ્વિચારનો સ્ત્રોત સાવ સૂકાઈ ગયો છે.
આ પણ વાંચો: ‘અનામત બંધારણીય અધિકાર છે, કોઈ તેને ખતમ નહીં કરી શકે’
રાજ્યોની યુનિવર્સિટીઓ અને કોલેજો તો છેલ્લા ઘણા દાયકાઓથી માત્ર નામના શિક્ષણધામો બનીને રહી ગયાં છે. ત્યાં નિયમિત વર્ગો ભરાતા નથી, શિક્ષકોની ભારે અછત છે, અને પરીક્ષાઓ માત્ર એક મજાક બનીને રહી ગઈ છે. વિદ્યાર્થીઓ 3 વર્ષ સુધી કોલેજનું મોં જોયા વિના જ ડિગ્રીઓ મેળવી લે છે. કોચિંગ સંસ્થાઓ જળકુંભીની જેમ ચારેય તરફ ફેલાઈ ગઈ છે. આ શૈક્ષણિક બરબાદી માટે માત્ર હાલની સરકાર જ નહીં, પરંતુ ભૂતકાળમાં શાસન કરી ગયેલી કોંગ્રેસ, વામ મોરચો, આરજેડી, એસપી કે દ્રવિડિયન પક્ષો પણ એટલા જ જવાબદાર છે.
કેન્દ્રીય સંસ્થાઓ અને IIT માં વધતો હસ્તક્ષેપ
એક સમયે દેશની કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીઓ અને IIT જેવા વિશિષ્ટ શૈક્ષણિક સ્થાનો રાજ્યની સંસ્થાઓની સરખામણીએ સ્વાયત્ત અને સુરક્ષિત ગણાતા હતા. ત્યાં શિક્ષકોની ભરતી ગુણવત્તાના આધારે થતી હતી અને અભ્યાસક્રમ નક્કી કરવાની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા સંબંધિત વિભાગો પાસે હતી. પરંતુ છેલ્લા 13 વર્ષોમાં સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે.
બહારથી ધમધમતી દેખાતી આ સંસ્થાઓ આંતરિક રીતે સાવ ખોખલી બની ચૂકી છે. વર્ગખંડોમાં ભણાવતી વખતે શિક્ષકોએ સ્વયં સેન્સરશિપ લાદવી પડે છે. શિક્ષકોમાં એવો સતત ભય રહે છે કે જો કોઈ તેમનું રેકોર્ડિંગ કરી લેશે તો તેમણે જેલ ભેગા થવું પડશે અથવા તો પોતાની નોકરી ગુમાવવી પડશે. ભારતના શૈક્ષણિક ઇતિહાસમાં શિક્ષક ક્યારેય આટલો ડરેલો અને લાચાર બન્યો નથી.
આ પણ વાંચો: મોદી સરકારે 60% બહુજન વિદ્યાર્થીઓની વિદેશ અભ્યાસ શિષ્યવૃત્તિ અટકાવી
RSS માં પહોંચ અને કરોડો રૂપિયાના દાનથી ભરતી
કુલપતિઓ (VC) અને આચાર્યોની નિમણૂકમાં શૈક્ષણિક યોગ્યતા કે પ્રશાસનિક ક્ષમતાને બદલે RSS સાથેની નિકટતા અને નાણાકીય લેવડદેવડ નિર્ણાયક પરિબળ બની ગયા છે. બિહારથી લઈને દિલ્હી સુધી ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં શિક્ષકની કાયમી નોકરી મેળવવા માટે 40 લાખ રૂપિયા સુધીની લાંચ અથવા RSS ની ભલામણ હોવી અનિવાર્ય બની ગઈ છે.
લઘુમતી અને મુસ્લિમ સંશોધકો માટે જો શિક્ષક બનવું હોય તો RSS ના ‘મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય મંચ’ માં જોડાવાની ફરજ પાડવામાં આવી રહી છે. પરિણામે, વિષયનું મૂળભૂત જ્ઞાન ન ધરાવતા અયોગ્ય લોકો મોટા પાયે પ્રોફેસર બની ગયા છે, જેની ભારે કિંમત દેશના વિદ્યાર્થીઓએ આવનારા 30 વર્ષ સુધી ચૂકવવી પડશે.
આ પણ વાંચો: લોકશાહી પરનું સંકટ ગુજરાતીઓ 30 વર્ષથી અનુભવે છેઃ ડૉ. લક્ષ્મણ યાદવ
ભગવાકરણ અને શૈક્ષણિક સ્વતંત્રતાનો અંત
આજે દેશના શૈક્ષણિક પરિસરોમાંથી બૌદ્ધિક અને રાજકીય વિવિધતા સાવ ગાયબ થઈ ગઈ છે. RSS ની હિન્દુત્વવાદી વિચારધારા સિવાય અન્ય કોઈ વિરોધી કે સ્વતંત્ર વિચાર માટે જગ્યા બચી નથી. ABVP ને ખુલ્લું સરકારી સંરક્ષણ આપવામાં આવે છે, જ્યારે અન્ય વિદ્યાર્થી સંગઠનોને ગુનાહિત ગણાવીને દબાવી દેવામાં આવે છે.
જે યુનિવર્સિટીઓ એક સમયે વ્યક્તિત્વનું નિર્માણ કરતી હતી, આજે ત્યાં વ્યક્તિત્વનું વિઘટન થઈ રહ્યું છે. પ્રોફેસર ગણેશ દેવી પોતે જે સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી (MSU) માંથી આવે છે, તેને પણ રાજકીય હસ્તક્ષેપે ભાંગીને ભૂકો કરી નાખી છે. ભવિષ્યમાં જો રાજકીય પરિવર્તન આવે તો પણ આ ક્ષતિગ્રસ્ત પરિસરોને ફરીથી તેમના મૂળ વૈચારિક અને શૈક્ષણિક સ્વરૂપમાં લાવવા એ દેશ માટે સૌથી મોટો અને કપરો પડકાર બની રહેશે.
આ પણ વાંચો: GPSC માં હવે ભાજપના ઝંડા લગાવનારા ઈન્ટરવ્યૂ લેશે!
